{"id":36937,"date":"2020-10-14T16:06:49","date_gmt":"2020-10-14T14:06:49","guid":{"rendered":"https:\/\/www.conselharan.org\/eth-sindic-daran-defense-es-interessi-daran-ena-sua-intervencion-en-parlament-de-catalunya\/"},"modified":"2020-10-14T16:09:08","modified_gmt":"2020-10-14T14:09:08","slug":"eth-sindic-daran-defense-es-interessi-daran-ena-sua-intervencion-en-parlament-de-catalunya","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.conselharan.org\/ca\/eth-sindic-daran-defense-es-interessi-daran-ena-sua-intervencion-en-parlament-de-catalunya\/","title":{"rendered":"Eth sindic d\u2019Aran defense es inter\u00e8ssi d\u2019Aran ena sua intervencion en Parlament de Catalunya"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/Image-2020-10-14.jpeg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-36922 size-large\" src=\"https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/Image-2020-10-14-e1602684219811-1024x993.jpeg\" alt=\"\" width=\"1024\" height=\"993\" srcset=\"https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/Image-2020-10-14-e1602684219811-1024x993.jpeg 1024w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/Image-2020-10-14-e1602684219811-300x291.jpeg 300w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/Image-2020-10-14-e1602684219811-768x745.jpeg 768w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/Image-2020-10-14-e1602684219811.jpeg 1512w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/a><\/p>\n<ul>\n<li>\n<h3><strong>Au\u00e9 a auut l\u00f2c eth prum\u00e8r debat sus era situacion d\u2019Aran en Parlament de Catalunya, atau coma establ\u00eds era Lei d\u2019Aran, a on eth sindic d\u2019Aran, Franc\u00e9s Boya, a compareishut deuant des grops parlamentaris en tot expausar es besonhs e problematiques d\u2019Aran <\/strong><\/h3>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p>Aguest maitin a auut l\u00f2c eth prum\u00e8r debat sus era situacion d\u2019Aran e eth s\u00f2n autogov\u00e8rn en Parlament de Catalunya, a on eth sindic d\u2019Aran, Franc\u00e9s Boya, a expausat detalhadament er estat de quauqui airaus primordiaus entara Val d\u2019Aran, atau coma establ\u00eds era Lei 1\/2015, deth Regim Especiau d\u2019Aran.<\/p>\n<p>Era prum\u00e8ra q\u00fcestion ena que s\u2019a centrat eth sindic d\u2019Aran pendent era sua intervencion a estat \u201cresp\u00f3ner s\u2019eth h\u00e8t d\u2019auer artenhut un reconeishement legau ei sufisent ent\u00e0 satisf\u00e8r era volentat d\u2019autogov\u00e8rn dera Val d\u2019Aran, e se podem e auem de conformar-mos damb es bones volentats e uns marcs legislatius que ben enquadernadi luden enes estatg\u00e8res m\u00e8s que, totun, an un esc\u00e0s recorrut en s\u00f2n desplegament\u201d.<\/p>\n<p>En aguest sens, Boya a rebrembat qu\u2019en diu\u00e8rses leis catalanes se reconeish \u201cde forma molt contondenta qu\u2019era natura dera autonomia d\u2019Aran non ei administrativa, senon politica\u201d e a reclamat entara Val d\u2019Aran un autogov\u00e8rn reau e non administratiu, atau coma s\u2019establ\u00eds en t\u00e8rmes legaus.<\/p>\n<p>Pendent era sua intervencion, eth sindic d\u2019Aran s\u2019a planhut tanben dera q\u00fcestion deth finan\u00e7ament, ah\u00e8r qu\u2019af\u00e8cte de forma dir\u00e8cta ar autogov\u00e8rn deth Conselh Generau d\u2019Aran, maxima institucion aranesa. En aguest ambit, a metut de manif\u00e8st era \u201cprecarietat not\u00f2ria en \u00e7\u00f2 que t\u00f2que a inversions per part dera Generalitat\u201d.<\/p>\n<p>A qualificat de l\u00e8u inexistent eth finan\u00e7ament destinat a Aran per part dera Generalitat entre es ans 2011 e 2020, \u201cenes que non i a auut sist\u00e8ma de finan\u00e7ament, pr\u2019amor d\u2019ua decision unilaterau dera Generalitat, en qu\u00e9, escassament, auem disposat des recorsi destinadi as servicis basics\u201d.<\/p>\n<p>A rebrembat eth nau sist\u00e8ma de finan\u00e7ament aprovat en 2019 e qu\u2019a entrat en vigor damb era aprobacion deth nau pressup\u00f2st dera Generalitat: \u201cun mod\u00e8l que caler\u00e0 avalorar enes prop\u00e8res annades e que mos d\u00f2te d\u2019un hons incondicionat qu\u2019a de cr\u00e9isher en base as auanci pressupostaris dera pr\u00f2pia Generalitat e un percentatge deth 10% ent\u00e0 un hons d\u2019inversions que, pensam, non milhorar\u00e0 es disponibilitats des sist\u00e8mes anteriors e p\u00f2t redusir substanciaument era capacitat de decisions deth Conselh Generau sus era inversion\u201d.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/Captura-de-pantalla-2020-10-14-a-las-16.05.19.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-36928 size-large\" src=\"https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/Captura-de-pantalla-2020-10-14-a-las-16.05.19-1024x610.png\" alt=\"\" width=\"1024\" height=\"610\" srcset=\"https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/Captura-de-pantalla-2020-10-14-a-las-16.05.19-1024x610.png 1024w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/Captura-de-pantalla-2020-10-14-a-las-16.05.19-300x179.png 300w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/Captura-de-pantalla-2020-10-14-a-las-16.05.19-768x457.png 768w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/Captura-de-pantalla-2020-10-14-a-las-16.05.19-1536x915.png 1536w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/Captura-de-pantalla-2020-10-14-a-las-16.05.19-2048x1220.png 2048w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/a><\/p>\n<p><strong><u>Era situacion dera lengua aranesa<\/u><\/strong><\/p>\n<p>Ua q\u00fcestion clau en debat sus era situacion d\u2019Aran a estat era der aran\u00e9s: \u201csense dubte, s\u2019es aranesi auem un prop\u00f2sit clar e definit en s\u00e8gle XXI ei mantier era n\u00f2sta lengua\u201d, afirmaue eth sindic d\u2019Aran, en tot h\u00edger damb contund\u00e9ncia que: \u201cAran a d\u2019auer es compet\u00e9ncies plies en mat\u00e8ria de politica ling\u00fcistica e a d\u2019auer un finan\u00e7ament digne tara sua gestion. Es 60.000 eur\u00f2s qu\u2019au\u00e9 se destinen tara politica ling\u00fcistica deth Conselh son a totes lums insufisents\u201d.<\/p>\n<p>Tanben a destacat, laguens d\u2019aguest encastre dera lengua, eth grad de debat ath torn dera q\u00fcestion ling\u00fc\u00edstica occitana: \u201cun debat legitim que comp\u00f2rte, totun, eth risc de devaluar era realitat aranesa\u201d. En aguest sens, Boya a assegurat \u00e8ster: \u201cun defensor dera occitanitat aranesa, e voi qu\u2019Occit\u00e0nia age ua lengua viua en cada un des s\u00f2ns par\u00e7ans damb era riquesa que caracterize as sues variantes\u201d, m\u00e8s tanben a afirmat que: \u201cimplicar a Aran en aguest combat, tr\u00e8ir-le part des sues compet\u00e9ncies en mat\u00e8ria de lengua pr\u2019amor dera defensa der occitan ei un error, politic e ling\u00fcistic que s\u2019a d\u2019esmendar\u201d.<\/p>\n<p>Atau donc, a demanat ara Generalitat de Catalunya trabalhar amassa damb eth Conselh Generau d\u2019Aran ent\u00e0 centrar-se en preservar, mantier e impulsar er aran\u00e9s. \u201cNon auem ne podem entretenguer-mos en arren m\u00e8s que non sigue trebalhar en favor dera divulgacion e der impuls sociau dera lengua\u201d, afirmaue.<\/p>\n<p><strong><u>Er estat dera sanitat aranesa<\/u><\/strong><\/p>\n<p>Un aute des ah\u00e8rs enes quaus s\u2019a centrat aguest debat a estat era situacion ena que se trape era sanitat aranesa, e es besonhs e problematiques as quaus a de h\u00e8r front, especiaument en aguesti moments de pand\u00e8mia, provocada pera COVID-19.<\/p>\n<p>Eth sindic d\u2019Aran a rebrembat qu\u2019era Generalitat transferic es compet\u00e9ncies en mat\u00e8ria de sanitat ath Conselh Generau en an 2001, e en 2006 sign\u00e8c eth conv\u00e8ni que regule e desvol\u00f2pe aguest trasp\u00e0s. En aguesti moments, 14 ans demp\u00fas: \u201caguest conv\u00e8ni non a estat reanuit ne modificat en cap moment, enquiath punt de qu\u2019actuaument ei caducat\u201d.<\/p>\n<p>Eth sindic, Franc\u00e9s Boya, a metut de manif\u00e8st \u201cera situacion insostenibla que trau\u00e8sse eth sist\u00e8ma sanitari aran\u00e9s demp\u00fas qu\u2019en 2012 era Generalitat redusisse de forma drastica era transfer\u00e9ncia de recorsi ath Conselh Generau d\u2019Aran, ua reduccion que se materializ\u00e8c en ua disminucion deth 20% deth pressup\u00f2st dera maxima institucion aranesa, e que supos\u00e8c qu\u2019eth pressup\u00f2st destinat ara sanitat aranesa se retalh\u00e8sse en un 10\u201923%, en tot qu\u2019era retalhada que patic eth sist\u00e8ma sanitari catalan siguec sonque deth 5%\u201d, un infrafinan\u00e7ament qu\u2019a estat assumit peth pr\u00f2pi Conselh Generau d\u2019Aran, \u201cen tot comportar un tensionament important deth sist\u00e8ma financ\u00e8r dera institucion, ath temps qu\u2019a limitat eth s\u00f2n creishement e era implementacion de proj\u00e8ctes en d\u2019auti airaus de besonh entath ben\u00e8ster dera Val d\u2019Aran e era sua gent\u201d.<\/p>\n<p>En \u00e7\u00f2 que h\u00e8 ar airau sociau, a explicat eth sindic d\u2019Aran, \u201cera situacion ei encara m\u00e8s critica pr\u2019amor qu\u2019actuaument non exist\u00eds cap conv\u00e8ni Generalitat-Conselh que regule e desvol\u00f2pe es traspassi en mat\u00e8ria de servicis sociaus. Aguesta situacion p\u00f2rte a que, actuaument, en Aran, tot e auer es compet\u00e9ncies transferides, auem mens servicis en mat\u00e8ria sociau des qu\u2019an en d\u2019auti territ\u00f2ris deth Piren\u00e8u\u201d.<\/p>\n<p><strong><u>Airau sociau<\/u><\/strong><\/p>\n<p>Entre d\u2019auti ah\u00e8rs tractadi en aguest debat, eth sindic a expausat tanben d\u2019autes problematiques que trau\u00e8sse era Val d\u2019Aran en servicis basics coma era gr\u00e8u problematica de viuenda que se viu en tot en territ\u00f2ri, eth nau mod\u00e8l de Pompi\u00e8rs-Emerg\u00e9ncies, eth suenh ath miei ambient e era innovacion e retencion deth talent en territ\u00f2ri, entre d\u2019auti.<\/p>\n<p>Totun, eth sindic d\u2019Aran a volut arregra\u00efr ath Parlament e era Generalitat de Catalunya \u201cpr\u2019amor que sense era sua volentat e disposicion eth camin der autogov\u00e8rn aran\u00e9s jam\u00e8s aurie comen\u00e7at e, possiblement, es aranesi non poirien auer recuperat es s\u00f2ns drets istorics\u201d e les a empla\u00e7at ent\u00e0 trabalhar conjuntament ent\u00e0 art\u00e9nher un autogov\u00e8rn politic reau entath gov\u00e8rn deth Conselh Generau d\u2019Aran e ua gestion efica\u00e7 dens s\u00f2ns servicis essenciaus.<\/p>\n ","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Au\u00e9 a auut l\u00f2c eth prum\u00e8r debat sus era situacion d\u2019Aran en Parlament de Catalunya, atau coma establ\u00eds era Lei d\u2019Aran, a on eth sindic d\u2019Aran, Franc\u00e9s Boya, a compareishut deuant des grops parlamentaris en tot expausar es besonhs e problematiques d\u2019Aran Aguest maitin a auut l\u00f2c eth prum\u00e8r debat sus era situacion d\u2019Aran e&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":10,"featured_media":36926,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[53],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.conselharan.org\/ca\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/36937"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.conselharan.org\/ca\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.conselharan.org\/ca\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.conselharan.org\/ca\/wp-json\/wp\/v2\/users\/10"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.conselharan.org\/ca\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=36937"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.conselharan.org\/ca\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/36937\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":36938,"href":"https:\/\/www.conselharan.org\/ca\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/36937\/revisions\/36938"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.conselharan.org\/ca\/wp-json\/wp\/v2\/media\/36926"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.conselharan.org\/ca\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=36937"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.conselharan.org\/ca\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=36937"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.conselharan.org\/ca\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=36937"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}