{"id":47109,"date":"2022-02-18T13:47:02","date_gmt":"2022-02-18T12:47:02","guid":{"rendered":"https:\/\/www.conselharan.org\/discors-dera-sindica-daran-ena-sua-compareishenca-en-parlament-de-catalunya\/"},"modified":"2022-02-18T14:01:15","modified_gmt":"2022-02-18T13:01:15","slug":"discors-dera-sindica-daran-ena-sua-compareishenca-en-parlament-de-catalunya","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.conselharan.org\/ca\/discors-dera-sindica-daran-ena-sua-compareishenca-en-parlament-de-catalunya\/","title":{"rendered":"Discors dera sindica d&#8217;Aran ena sua compareishen\u00e7a en Parlament de Catalunya"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/1-scaled.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-47062 size-large\" src=\"https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/1-1024x576.jpg\" alt=\"\" width=\"1024\" height=\"576\" srcset=\"https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/1-1024x576.jpg 1024w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/1-300x169.jpg 300w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/1-768x432.jpg 768w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/1-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/1-2048x1152.jpg 2048w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Bon dia illustres deputats e deputades, conselh\u00e8rs\/es, secretari d&#8217;Administracions Locaus e Relacions damb Aran CONSELH\u00c8RS\/ES\/\/\/SECRETARI ADM,LOCAU E REL ARAN e gr\u00e0cies pera sua pres\u00e9ncia au\u00e9 aciu, en sen dera Comission d\u2019Ah\u00e8rs Institucionaus deth Parlament de Catalunya, ent\u00e0 dar compliment ath mandat dera Lei de Regim Especiau dera Val d\u2019Aran que, en s\u00f2n article 80.2 ditz que \u201caumens un c\u00f2p ar an s\u2019a de celebrar un debat en Parlament de Catalunya sus era situacion d\u2019Aran e deth s\u00f2n autogov\u00e8rn\u2026e aguest debat, comen\u00e7ar\u00e0 damb ua exposicion deth Sindic\/Sindica\u201d. Au\u00e9 daram donc compliment ara compareishen\u00e7a corresponenta a 2021, que per diu\u00e8rsi motius s\u2019auec de posposar er an passat.<\/p>\n<p>Totun, m\u00e8s enl\u00e0 de complir damb aguest mandat, ei tanben era mia volontat profitar aguesta compareishen\u00e7a ent\u00e0 dar a con\u00e9isher era realitat dera Val d\u2019Aran, en tot h\u00e8r, se me permeten era expression, pedagogia m\u00e8s enl\u00e0 des n\u00f2stes montanhes, e apropar ad aguesta cramba es r\u00e8ptes, gr\u00e8uges e oportunitats deth n\u00f2ste territ\u00f2ri. Ua volontat que se circonscriu a ua auta de m\u00e8s grana e istorica, qu\u2019ei era dera defensa e impuls deth n\u00f2ste autogov\u00e8rn, des n\u00f2stes institucions e dera n\u00f2sta lengua e cultura. Ei per aquer\u00f2 qu\u2019au\u00e9 m\u2019adreci a vost\u00e9s ena lengua pr\u00f2pria d\u2019Aran, er aran\u00e9s, qu\u2019ei tanben lengua de Catalunya.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/2-scaled.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-47065 size-large\" src=\"https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/2-1024x576.jpg\" alt=\"\" width=\"1024\" height=\"576\" srcset=\"https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/2-1024x576.jpg 1024w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/2-300x169.jpg 300w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/2-768x432.jpg 768w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/2-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/2-2048x1152.jpg 2048w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Me permeteran que comen\u00e7a era mia exposicion en tot apropar-les, br\u00e8uments, ara ist\u00f2ria d\u2019Aran, \u00a0ent\u00e0 ajudar-les a compr\u00e9ner melhor <strong>qu\u00e9 ei Aran e, sustot, per qu\u00e9 Aran ei. <\/strong><\/p>\n<p>En agost de 1313 es representants des aranesi presentauen deuant deth rei Jaime II es drets, privil\u00e8gis e costums observadi en Aran, de tostemp, pes anteriors monarques.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/3-scaled.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-47068 size-large\" src=\"https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/3-1024x576.jpg\" alt=\"\" width=\"1024\" height=\"576\" srcset=\"https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/3-1024x576.jpg 1024w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/3-300x169.jpg 300w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/3-768x432.jpg 768w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/3-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/3-2048x1152.jpg 2048w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Dies m\u00e8s tard, Jaime II autrege ara Val d\u2019Aran era Querim\u00f2nia, eth document que confirmave eth dret istoric aran\u00e9s, era possession comunau deth territ\u00f2ri e es institucions pr\u00f2pries deth pa\u00eds damb eth Conselh Generau d\u2019Aran.<\/p>\n<p>Arribaue donc era n\u00f2sta Carta Magna e, damb era, eth reconeishement dera maxima institucion d\u2019Aran. Era Querim\u00f2nia siguec ratificada des d\u2019alavetz per toti es reis enquia que, en 1834 demor\u00e8c abolida per ua cedula reiau dera Reina Maria Cristina, quan se dividic er Estat Espanh\u00f2l en provincies, e damb era s\u2019abolic eth Conselh Generau d\u2019Aran. Totun, es aranesi s\u2019i resistiren, e aguesta abolicion non siguec efectiva enquia 11 ans demp\u00fas, en 1845. Maugrat a\u00e7\u00f2, es representants des aranesi se mantengueren fid\u00e8us as sues institucions e constitu\u00efren alavetz era Junta de Bailes ent\u00e0 seguir, enquia 1960, eth trabalh deth Conselh.<\/p>\n<p>Ja enes darreries des ans 70, es aranesi s\u2019organizen nauament ent\u00e0 recuperar es sues institucions a trau\u00e8s dera Associacion de Vesins \u201cEs Ter\u00e7ons\u201d demanant era inclosion deth reconeishement d\u2019Aran e es sues institucions en estatut de 1978. Ac auien sajat en 1932, alavetz sense \u00e8xit, damb er estatut de N\u00faria.<\/p>\n<p>I seguiren es prum\u00e8res eleccions democratiques, es ac\u00f2rds de Cap d\u2019Aran o era creacion deth Conselh Generau provisionau, impulsat pera Comission Gestora Intermunicipau entara Reinstauracion des Institucions Istoriques dera Val d\u2019Aran Ua creacion que, atau e coma c\u00f2nste ena acta de constitucion, se metec en coneishement de toti es parlamentaris Catalans e deth President dera Generalitat, Josep Tarradellas, qui responec en tot afirmar, eth 31 d\u2019octobre de 1979, \u201c\u00e8ster dub\u00e8rt a establir es relacions de besonh ent\u00e0 poder amiar a t\u00e8rme era restauracion des \u201cinstitucions que calen pel b\u00e9 de la Vall d\u2019Aran i de tot Catalunya\u201d<\/p>\n<p>En mes de mar\u00e7 de 1980, deuant des prum\u00e8res eleccions ath Parlament de Catalunya, eth Conselh Generau Provisionau edit\u00e8c un manifest en qu\u00e9 se recuelhien es principaus reclamacions deth p\u00f2ble aran\u00e9s e que didie atau:<\/p>\n<p>\u201cComa pr\u00f2va de germanor e confian\u00e7a entre es p\u00f2bles Catalan e aran\u00e9s, eth Conselh Convide a toti es Aranesi a pr\u00e9ner part en aguestes eleccions, votant es opcions politiques que se comprometen a respectar aguestes exig\u00e9ncies, de quines non renonciaram a cap, sigue quin sigue eth resultat des madeishes, perque son eth minim vitau ent\u00e0 desvolopar-se eth n\u00f2ste p\u00f2ble\u201d e d\u2019entre es demanes que se present\u00e8ren en destacauen aguestes:<\/p>\n<ul>\n<li>Era non inclosion dera Val d\u2019Aran en cap division territoriau que non sigue era madeisha<\/li>\n<li>Qu\u2019era lengua aranesa age ena Val d\u2019Aran eth madeish tracte, drets e mieis qu\u2019eth Catalan en Catalunya<\/li>\n<li>Qu\u2019era Val d\u2019Aran age ua representacion dir\u00e8cta e de plen dret enes \u00f2rgues de govern de Catalunya<\/li>\n<li>Qu\u2019eth futur Parlament Catalan, nomente en un pla\u00e7 cuert, ua comission mixta Generalitat \u2013 Conselh, ent\u00e0 premanir er Estatut que regir\u00e0 es relacions Catalunya-Val d\u2019Aran e que contemplar\u00e0 era formacion deth Conselh Generau definitiu e es sues atribucions.<\/li>\n<\/ul>\n<p>D\u2019aguestes demanes, h\u00e8tes en 1980, se\u2019n materializ\u00e8ren dues: era non inclosion d\u2019Aran en cap division territoriau que non sigue era madeisha, tot e qu\u2019era lei de comarcalizacion de Catalunya de 1987 dinamit\u00e8c era singuralitat dera Val d\u2019Aran, e era auta, era formacion deth Conselh Generau d\u2019Aran definitiu, e per tant era recuperacion des institucions pr\u00f2pries e der autogov\u00e8rn, que finaument se concret\u00e8ren ena Lei de Regim especiau de 1990, tot e que se patic un retard inexplicable pr\u2019amor dera resist\u00e9ncia deth gov\u00e8rn catalan d\u2019alavetz a qu\u2019era Val d\u2019Aran recuper\u00e8sse eth s\u00f2n autogov\u00e8rn.<\/p>\n<p>Aguesti son quauqui des h\u00e8ts m\u00e8s destacadi dera ist\u00f2ria recenta dera Val d\u2019Aran enquia arribar, coma digui, non sense f\u00f2r\u00e7a trebucs e incomprensions e damb d\u00e8tz ans de retard, ara Lei d\u2019Aran de 1990 que, finaument, recup\u00e8re eth Conselh Generau e en defin\u00eds eth s\u00f2n marc competenciau, e que siguec reformada posteriorament en 2015. Repr\u00e9n \u00a0alavetz camin, un viatge m\u00e8s, er autogov\u00e8rn d\u2019Aran.<\/p>\n<p>E d\u2019aquiu venguem. De s\u00e8gles de luta e convenciment de tot un p\u00f2ble ent\u00e0 mantier era sua identitat e era sua forma de compr\u00e9ner eth mon, de defensa d\u2019ua ist\u00f2ria, d\u2019ua cultura, d\u2019ua lengua e d\u2019ua forma de gestionar, suenhar e administrar eth territ\u00f2ri. E, tot e que non ei er objectiu d\u2019aguesta compareishen\u00e7a revisar era ist\u00f2ria dera Val d\u2019Aran, \u00f2c que pensi qu\u2019ei important que vost\u00e9s comprenen d\u2019on ven e per qu\u00e9 exist\u00eds, f\u00e8rma e constant, aguesta volontat d\u2019\u00e8ster.<\/p>\n<p>Voi tanben deishar evidenciat en aguesta intervencion qu\u2019era principau intencion de tot \u00e7\u00f2 que vau a manifestar, maugrat era critica e eth gr\u00e8uge que i trobaran, ei era de plantejar, d\u2019un viatge ent\u00e0 toti, un debat constructiu sus eth futur qu\u2019era Val d\u2019Aran v\u00f2 entara sua ciutadania, un futur que non ei desvinculat deth de Catalunya, ne deth dera r\u00e8sta d\u2019Espanha e d\u2019Eur\u00f2pa. C\u00e8rtament, sense eth reconeishement que Catalunya a balhat ara Val d\u2019Aran\u00a0 pendent es darr\u00e8ri trenta ans, eth present d\u2019Aran e des aranesi e araneses serie ben diferent, sense cap dubte, e cau m\u00e9ter en valor eth pas qu\u2019aguest Parlament d\u00e8c alavetz ent\u00e0 recon\u00e9isher es institucions araneses, e non ei mens c\u00e8rt tanp\u00f2c qu\u2019es diu\u00e8rsi gov\u00e8rns dera Generalitat d\u2019alavetz en\u00e7\u00e0 an mantengut, damb lums e ombres, viu aguest reconeishement.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/5-scaled.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-47074 size-large\" src=\"https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/5-1024x576.jpg\" alt=\"\" width=\"1024\" height=\"576\" srcset=\"https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/5-1024x576.jpg 1024w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/5-300x169.jpg 300w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/5-768x432.jpg 768w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/5-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/5-2048x1152.jpg 2048w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Totun, eth r\u00e8pte ara ei eth de consolidar e afian\u00e7ar er autogov\u00e8rn aran\u00e9s. Un autogov\u00e8rn que, a dia d\u2019au\u00e9, ven condicionat per tres elements clau: eth marc competenciau, eth finan\u00e7ament e eth reconeishement e resp\u00e8cte efectius dera institucion.<\/p>\n<p>Per \u00e7\u00f2 que h\u00e8 ath reconeishement efectiu dera institucion, vost\u00e9s me p\u00f2den d\u00edder qu\u2019aguest dej\u00e0 exist\u00eds, e aquer\u00f2 ei c\u00e8rt en part. Era legislacion e normativa actuau efectivament reconeish Aran e era sua singularitat, totun aguest reconeishement demore f\u00f2r\u00e7a c\u00f2ps sonque sus eth pap\u00e8r e ena practica quede totauments dilu\u00eft. E m\u2019expliqui damb un exemple: a dia d\u2019au\u00e9, trenta ans demp\u00fas dera reinstauracion deth Conselh Generau d\u2019Aran, era figura deth Sindic \/ Sindica non ei reconeishuda en cap reglament ne tractament protocolari de cap institucion catalana. Quauquarren que ja les auanci auem comen\u00e7at a trabalhar a trau\u00e8s dera Oficina d\u2019Aran en Parlament, ent\u00e0 qu\u2019aguesta figura sigue reconeishuda en Reglament dera cramba. Reconeishement tath que ja les demani eth s\u00f2n sup\u00f2rt.<\/p>\n<p>E permeten-me que les parla un moment d\u2019aguesta Oficina, qu\u2019au\u00e9 tanben aur\u00e8 era oportunitat de visitar, e que, tot e que se cre\u00e8c h\u00e8 dej\u00e0 uns ans, volem que sigue un esturment viu que, coma es sues foncions li atribussisen, servisque ent\u00e0 mantier ua comunicacion contunha entre eth Conselh Generau d\u2019Aran e eth Parlament de Catalunya ent\u00e0 qu\u2019era realitat d\u2019Aran sigue tenguda en compde enes trabalhs parlamentaris. E h\u00e8squi aciu un inc\u00eds ent\u00e0 arregra\u00efr eth trabalh amiat a t\u00e8rme pera actuau Secret\u00e0ria Generau d\u2019aguesta cramba, era senhora Esther Andreu, pendent toti aguesti ans ath capdauant d\u2019aguesta oficina, atau tanben coma eth trabalh e disponibilitat dera senhora Pilar Caparr\u00f2s, coma actuau tecnica responsabla.<\/p>\n<p>Perque ua relacion dir\u00e8cta e flu\u00efda entre eth Parlament de Catalunya e eth Conselh Generau d\u2019Aran ei de vitau import\u00e0ncia en pr\u00e8tz-h\u00e8t d\u2019afian\u00e7ar er autogov\u00e8rn aran\u00e9s. Atau l\u2019ac expliqu\u00e8 ara presidenta deth Parlament pendent era trobada que mantenguerem en tot trasladar-li aguest besonh de qu\u2019eth Parlament e eth Conselh Generau d\u2019Aran collab\u00f2ren en totes aqueres questions juridiques qu\u2019afecten ara Val d\u2019Aran e, dera madeisha man\u00e8ra, qu\u2019eth Conselh Generau sigue part\u00edcep des iniciatives legislatives qu\u2019agen impacte en n\u00f2ste territ\u00f2ri, atau e coma disp\u00f2se er article 94.4 der Estatut d\u2019Autonomia de Catalunya. En aguest sens, pendent er an passat, au\u00ed tanben era oportunitat de tractar sus aguesti ah\u00e8rs damb es diu\u00e8rsi representants des grups politics deth Parlament qu\u2019accept\u00e8ren mantier ua trobada damb era Sindica d\u2019Aran. Atau donc, enes amassades damb es grups d\u2019ERC, PSC, En Com\u00fa Podem e era CUP, tanben traslad\u00e8 aguest besonh e eth de qu\u2019aguesta compareishen\u00e7a annau servisse, m\u00e8s enl\u00e0 deth debat corresponent, ent\u00e0 qu\u2019es madeishi grups politics amien a t\u00e8rme, en seden\u00e7a parlament\u00e0ria, es prepauses e debats que consid\u00e8ren ath torn dera Val d\u2019Aran. Profiti nauaments ent\u00e0 arregra\u00efr-les a toti eri era predisposicion e, profiti tanben, ent\u00e0 demanar-les a toti vost\u00e9s, deputats e deputades, que non desbremben era vision aranesa enes s\u00f2ns trabalhs parlamentaris.<\/p>\n<p>Seguisqui ath torn des elements clau tara consolidacion deth n\u00f2ste autogov\u00e8rn e ac h\u00e8squi ara abordant eth marc competenciau.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/6-scaled.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-47077 size-large\" src=\"https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/6-1024x576.jpg\" alt=\"\" width=\"1024\" height=\"576\" srcset=\"https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/6-1024x576.jpg 1024w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/6-300x169.jpg 300w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/6-768x432.jpg 768w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/6-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/6-2048x1152.jpg 2048w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Eth trasp\u00e0s de compet\u00e9ncies ath Conselh Generau d\u2019Aran ven regulat coma vost\u00e9s saben pera Lei de Regim Especiau d\u2019Aran. Aguest trasp\u00e0s s\u2019inici\u00e8c en an 1991 a compdar dera reinstauracion dera maxima institucion aranesa, e, tot e aquer\u00f2, a dia d\u2019au\u00e9 era majoritat des compet\u00e9ncies traspassades sus eth pap\u00e8r, non en son ena practica, ja sigue per infrafinan\u00e7ament, per manca de desvolopament juridic, o per andues causes.<\/p>\n<p>H\u00e8squi mies es paraules qu\u2019ena sua compareishen\u00e7a de 2020 en aguesta cramba, era prum\u00e8ra enquia au\u00e9, deth sindic d\u2019Aran, Franc\u00e9s Boya, quan didie que \u201cEra prum\u00e8ra question a resp\u00f3ner ei s\u2019er h\u00e8t d\u2019auer artenhut un \u201creconeishement legau\u201d ei sufisent t\u00e0 satisf\u00e8r (e jo i higi, t\u00e0 h\u00e8r efectiva) era volontat d\u2019autogov\u00e8rn e era efic\u00e0cia de gestion exigida a quinsevolh administracion publica. Ei a d\u00edder, se podem e auem de conformar-mos damb es bones volentats e uns marcs legislatius que ben enquadernadi luden enes estatg\u00e8res m\u00e8s que, totun, an un esc\u00e0s recorrut en s\u00f2n desplegament. E aguesta, ei, malerosament, ua constanta en desplegament dera lei deth 90 e tanben ena lei deth 15, e i podem h\u00edger, era tanben, era Lei der aran\u00e9s. Se vost\u00e9s v\u00f2len e sense cap d\u2019acritud, er incompliment des ac\u00f2rds e des marcs institucionaus e legaus ei assumit damb ua normalitat exasperanta. I a, des deth n\u00f2ste punt d\u2019enguarda, \u00ad\u2013se me permeten h\u00e8r ua caricatura\u2013 ua folclorizacion legislativa, ei a d\u00edder, volentats plasmades enes leis que demoren, en volentats e t\u00e8xtes que demp\u00fas non desvolopen ua praxis executiva.\u201d<\/p>\n<p>Se repassam es diu\u00e8rsi articles der Estatut d\u2019Autonomia de 2006, atau coma dera Lei de Regim Especiau d\u2019Aran, resulte evident qu\u2019era basa dera autonomia dera Val d\u2019Aran ei eminentaments politica. Totun, aguesta autonomia s\u2019a vist, istoricament, menstenguda e laminada pes diu\u00e8rsi gov\u00e8rns dera Generalitat de Catalunya qu\u2019ath long des ans an tendit a tractar ara Val d\u2019Aran e ara sua maxima institucion coma ua comarca m\u00e8s, sense tier en compde tot aquer\u00f2 qu\u2019es leis mandaten e, sense anim de polemizar, tanben damb ua c\u00e8rta tend\u00e9ncia ara tutela e ath paternalisme que non h\u00e8 sonque h\u00e8r a cr\u00e9isher eth sentiment de desafeccion d\u2019Aran cap a Catalunya. Totun aciu tanben ei de besonh qu\u2019era Val d\u2019Aran e eth Conselh Generau d\u2019Aran h\u00e8sque autocritica. Possiblament non auem sabut explicar, ne reclamar, aqueri drets e aqueth reconeishement qu\u2019es leis contemplen, m\u00e8s a arribat dej\u00e0 eth moment de redre\u00e7ar ua situacion dera que ne dep\u00e9n, non sonque era superviuen\u00e7a dera institucion, se non era garantia de balhar servicis publics de qualitat ara ciutadania aranesa.<\/p>\n<p>Era crisi dera COVID-19, ua crisi sanit\u00e0ria, sociau e economica sense precedents ena n\u00f2sta ist\u00f2ria recenta, mos a metut a pr\u00f2va coma pa\u00eds, coma institucion e coma societat. Totun, a despi\u00e8ch des dificultats, que non an estat p\u00f2ques, dera soletat e des incerteses, era Val d\u2019Aran a tornat a demostrar, qu\u2019ei capabla d\u2019afrontar e gestionar es r\u00e8ptes que mos arriben e de h\u00e8\u2019c damb efic\u00e0cia, agilitat e proximitat. Era societat aranesa a demostrat \u00e8ster ua societat madura, solid\u00e0ria e empatica, que non a dubtat en h\u00e8r un pas t\u00e0 deuant e dar aquer\u00f2 qu\u2019a estat enes sues mans ent\u00e0 superar aguesta crisi.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/8-scaled.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-47083 size-large\" src=\"https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/8-1024x576.jpg\" alt=\"\" width=\"1024\" height=\"576\" srcset=\"https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/8-1024x576.jpg 1024w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/8-300x169.jpg 300w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/8-768x432.jpg 768w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/8-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/8-2048x1152.jpg 2048w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Eth Conselh Generau d\u2019Aran a gestionat en prum\u00e8ra persona era crisi provocada pera COVID-19. Non a estat facil. An mancat recorsi, interlocucion e informacion. Totun, m\u00e8s que jam\u00e8s, e ac digui damb plea conviccion, s\u2019a demostrat era import\u00e0ncia e eth besonh de compdar damb un autogov\u00e8rn f\u00f2rt. Perque gr\u00e0cies ad aguest autogov\u00e8rn auem podut garantir era assist\u00e9ncia sanit\u00e0ria e sociau a tota era ciutadania aranesa. Auem podut garantir qu\u2019as n\u00f2sti professionaus non les age mancat, en cap moment, materiaus de proteccion; qu\u2019aqueres persones qu\u2019an auut besonhs agen estat, e siguen, atengudes\u2026e aquera ei era grandesa deth n\u00f2ste autogov\u00e8rn: era proximitat, era de non deishar ad arr\u00e9s endarr\u00e8r.<\/p>\n<p>Aguesta crisi mos a refermat en convenciment qu\u2019ei de besonh d\u2019aumentar e consolidar er autogov\u00e8rn d\u2019Aran ent\u00e0 assegurar, as generacions futures, qu\u2019aguest suenh e aguesta atencion poder\u00e0n mantenguer-se en temps, que demorar en Aran ei garantia de qualitat de vida, dera possibilitat de desvolopar-se professionauments, sociaument e economicament, e he\u2019c de forma sostenibla.<\/p>\n<p>Totun, era COVID-19, atau e coma a passat tanben en Catalunya, a metut de manif\u00e8st es mancances deth n\u00f2ste sist\u00e8ma sanitari e sociau. Un sist\u00e8ma qu\u2019ena Val d\u2019Aran se gestione de forma unica e transversau, a despi\u00e8ch qu\u2019es traspassi d\u2019aguestes compet\u00e9ncies vien de dus departaments diferents dera Generalitat de Catalunya, eth departament de Salut e eth de Drets Sociaus.<\/p>\n<p>Eth finan\u00e7ament dera compet\u00e9ncia de sanitat represente eth 50% deth pressup\u00f2st globau deth Conselh Generau d\u2019Aran e, d\u2019en\u00e7\u00e0 de 2012 damb era m\u00e8s que desproporcionada retalhada que patic eth Conselh en s\u00f2n pressup\u00f2st per part dera Generalitat, eth pressup\u00f2st tara sanitat aranesa non a recuperat eth s\u00f2n equilibri. Eth sist\u00e8ma sanitari aran\u00e9s acumule gr\u00e8us probl\u00e8mes financ\u00e8rs originadi en aguesta retalhada que redusic eth pressup\u00f2st dera maxima institucion aranesa en un 20%.<\/p>\n<p>Se pass\u00e8c de 13.177.000 eur\u00f2s en 2011 a 10.479.000 en an seg\u00fcent. Eth pressup\u00f2st destinat ara sanitat aranesa se vedec redusit en un 10\u201923%, en tot qu\u2019era retalhada que patic eth sist\u00e8ma sanitari catalan siguec deth 5%. D\u2019alavetz en\u00e7\u00e0, era sanitat aranesa pat\u00eds un important infrafinan\u00e7ament e non s\u2019a tornat a recuperar era chifra iniciau, a despi\u00e8ch qu\u2019era cartera de servicis assistenciaus a aumentat e ei eth Conselh Generau d\u2019Aran qui a auut de destinar recorsi pr\u00f2pris ent\u00e0 curbir aguest deficit.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/9-scaled.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-47086 size-large\" src=\"https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/9-1024x576.jpg\" alt=\"\" width=\"1024\" height=\"576\" srcset=\"https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/9-1024x576.jpg 1024w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/9-300x169.jpg 300w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/9-768x432.jpg 768w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/9-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/9-2048x1152.jpg 2048w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Era bona noticia en aguest sens, s\u2019ei que se p\u00f2t d\u00edder atau, ei qu\u2019enes darr\u00e8ri mesi s\u2019a creat ua comission mixta entre eth departament de salut dera Generalitat e eth Conselh Generau d\u2019Aran ent\u00e0 abordar aguest infrafinan\u00e7ament, reconeishut peth pr\u00f2pri conselh\u00e8r Argimon, e tath que demoram poscam auer solucion en br\u00e8u.<\/p>\n<p>Era situacion ei m\u00e8s compl\u00e8xa en airau dera atencion sociau, a on a despi\u00e8ch qu\u2019eth trasp\u00e0s competenciau ei establit en diu\u00e8rsi decrets e ac\u00f2rds, non a arribat jam\u00e8s a concretar-se eth corresponent conv\u00e8ni de trasp\u00e0s, qu\u2019ei eth document a on s\u2019an de desvolopar es contenguts d\u2019aguesti decr\u00e8ts, atau coma consensuar-ne es recorsi destinadi e era sua interpretacion, damb era finalitat de facilitar-ne era aplicacion e coordinar es actuacions des parts, en benefici dera atencion ara poblacion aranesa.<\/p>\n<p>Era Val d\u2019Aran compde damb un mod\u00e8l sociau e sanitari unic, un mod\u00e8l pr\u00f2pri e transversau que s\u2019a demostrat efica\u00e7 ara ora d\u2019atier es besonhs dera n\u00f2sta ciutadania. \u00a0Totun, ei de besonh art\u00e9nher aguest conv\u00e8ni de trasp\u00e0s de compet\u00e9ncies ent\u00e0 poder desvolopar ues politiques sociaus ara nautada de \u00e7\u00f2 que meriten es aranesi e araneses, pr\u2019amor qu\u2019en aguesti moments compdam damb ua cart\u00e8ra de servicis mens ampla dera qu\u2019an es territ\u00f2ris vesins, basada ena aplicacion deth contracte programa deth departament de drets sociaus dera Generalitat. E, damb aguesta situacion, resulte intolerable que, actuauments, era comparativa dera inversion en euros per abitant en an per part dera Generalitat, en mat\u00e8ria d\u2019atencion sociau, sigue ena Val d\u2019Aran f\u00f2r\u00e7a menor qu\u2019enes territ\u00f2ris vesins.<\/p>\n<p>Coma p\u00f2den vost\u00e9s veir damb aguest br\u00e8u rep\u00e0s der estat de quauquues des compet\u00e9ncies qu\u2019era Lei d\u2019Aran mos balhe, eth desplegament d\u2019aguesta norma ei, a dia d\u2019au\u00e9 luenh d\u2019aquer\u00f2 que serie desirable. Ei un desplegament insufisent e infrafinan\u00e7at, que p\u00f2rte decades de retard. Repetisqui, qu\u2019ei de besonh tanben era n\u00f2sta autocritica per non auer persutat e insistit sufisentament ara Generalitat de Catalunya pendent aguesti trenta ans t\u00e0 exigir eth desvolopament de tot er \u00e0mbit competenciau, m\u00e8s non ei mens c\u00e8rt tanben qu\u2019era pr\u00f2pria Generalitat de Catalunya a deishat dromir eth s\u00f2n des justi pendent decades aguestes reclamacions, un s\u00f2n des justi qu\u2019era auta lei essenciau tara Val d\u2019Aran, era lei der aran\u00e9s, p\u00f2rte dromint 12 longui ans. Leis escrites en letres d\u2019\u00f2r que demoren sauvades enes calaishi dera ist\u00f2ria.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/10-scaled.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-47089 size-large\" src=\"https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/10-1024x576.jpg\" alt=\"\" width=\"1024\" height=\"576\" srcset=\"https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/10-1024x576.jpg 1024w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/10-300x169.jpg 300w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/10-768x432.jpg 768w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/10-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/10-2048x1152.jpg 2048w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/a><\/p>\n<p>En octobre de 2010 aguesta cramba aprobaue era lei der aran\u00e9s, era lei der occitan, aran\u00e9s en Aran. Aqueth siguec un moment istoric que balhaue ar aran\u00e9s oficialitat en tota Catalunya e daurie ua hi\u00e8stra ara esperan\u00e7a entara sua perviuen\u00e7a. Siguec un pas valent qu\u2019aunore a toti es que la heren possible, pr\u2019amor que non i a cap lengua que pogue suberv\u00eduer sense eth sup\u00f2rt politic.<\/p>\n<p>Totun, era lei de 2010 non a cub\u00e8rt, ne de luenh, espectatives creades ne, en conseq\u00fc\u00e9ncia es besonhs e urg\u00e9ncies qu\u2019auie de curbir, dauant dera delicada situacion dera lengua. Sonque se n\u2019a desvolopat er article referent ara conversion der Institut d\u2019Estudis Aranesi en Academia, ua academia que siguec creada pera Generalitat de Catalunya sense consens sociau, politic e ling\u00fcistic, e tanp\u00f2c compde damb era aprovacion dera comunautat ling\u00fcistica occitana.<\/p>\n<p>Era lei de 2010 a laminat es compet\u00e9ncies deth Conselh Generau d\u2019Aran sus er aran\u00e9s, provocant que, d\u2019alavetz en\u00e7\u00e0, siguen compartides damb era Generalitat de Catalunya. Quauquarren qu\u2019a generat grani probl\u00e8mes, confusions e contradiccions pr\u2019amor dera mala praxis en materia de politica ling\u00fcistica qu\u2019era Generalitat a amiat a t\u00e8rme pendent es darr\u00e8ri ans, dat que se tracte d\u2019ua administracion m\u00e8s grana e damb recorsi de tot tipe, provocant qu\u2019eth Conselh Generau d\u2019Aran demor\u00e8sse relegat ara inoper\u00e0ncia e as accions de baish impacte. Perque aciu era pregunta que se cau h\u00e8r ei s\u2019era Generalitat de Catalunya serie disposada a compartir es compet\u00b4rncies sus eth Catalan damb eth gov\u00e8rn de Madrid?. Era resp\u00f2sta ei evidenta.<\/p>\n<p>Era dotacion actuau que recep eth Conselh Generau d\u2019Aran entar aran\u00e9s ei de 100 mil euros annaus. Compreneran que se tracte d\u2019ua dotacion totaument insufisenta e irris\u00f2ria ent\u00e0 poder desvolopar accions e proj\u00e8ctes que permeten qu\u2019er aran\u00e9s suberviue. Totun, frut d\u2019aguesta mala praxis que nomentaua, enes darr\u00e8ri ans, era Generalitat de Catalunya p\u00f2rte destinant 200 mil euros annaus t\u00e0 subvencionar eth coneishement der Occitan en Catalunya (eth doble de \u00e7\u00f2 que destine ath Conselh Generau, sonque cau revisar es accions subvencionades ent\u00e0 veir qu\u2019er impacte en Aran ei minim, per non d\u00edder inexistent). Ad a\u00e7\u00f2, i cau h\u00edger, t\u00e0 m\u00e8s inri, qu\u2019eth pressup\u00f2st dera Generalitat de Catalunya aprobat ent\u00e0 2022, a aumentat en 8 milions d\u2019euros \u00e7\u00f2 que destine entath Catalan, uns recorsi qu\u2019arriben as\u00a0 38\u20198 milions d\u2019euros. Dues leng\u00fces oficiaus en Catalunya que per contra, non receben ne eth madeish sup\u00f2rt, ne politic ne economic, e an uns pressup\u00f2sti tant diferents: 38 milions tath Catalan, 100 mil euros tar aran\u00e9s. M\u00e8s non se tracte solet, o sonque, d\u2019ua question economica e competenciau, se non de resp\u00e8cte e consideracion. Quauqui exemples les podem trapar en encastre der ensenhament, a on quan un professor\/a v\u00f2 h\u00e8r a constar eth s\u00f2n coneishement d\u2019aran\u00e9s ac a de h\u00e8r coma lengua estrang\u00e8ra, o ben qu\u2019eth curriculum d\u2019educacion prim\u00e0ria age obviat pendent ans er aran\u00e9s e qu\u2019era darr\u00e8ra prepausa de modificacion deth decr\u00e8t d\u2019ensenhaments dera educacion basica l\u2019inclodisque amassa damb eth Catalan en repartiment d\u2019ores a impartir.<\/p>\n<p>E les expliqui tot a\u00e7\u00f2 sense \u00e0nim de h\u00e8r un listrat de gr\u00e8uges inacabable, tot e que poderia, se non damb er esperit constructiu de dar a con\u00e9isher ua realitat que contraditz totaument era vision que f\u00f2r\u00e7a viatges, massa viatges, a Catalunya sus era Val d\u2019Aran. \u00a0Lengua e cultura son, sense cap dubte, er \u00e8ish vertebrador deth n\u00f2ste pa\u00eds e, encara que non i age encara pro consci\u00e9ncia, son era rason d\u2019\u00e8ster dera maxima institucion aranesa, eth Conselh Generau d\u2019Aran.<\/p>\n<p>Sense lengua e cultura non i a institucion. Ei tant simple com aquer\u00f2. Se mor\u00eds era lengua mor\u00eds era institucion, e per tant, era gestion dera proximitat en\u00e7\u00e0 e era capacitat de pr\u00e9ner decisions des deth territ\u00f2ri, desapareishen.<\/p>\n<p>Ac expressaue f\u00f2r\u00e7a ben Castelao quan en tot referir-se ath galh\u00e8c didie \u201cSE AINDA SOMOS GALEGOS E POR OBRA E GRACIA DO IDIOMA\u201d (S\u2019encara \u00e8m galh\u00e8cs ei per \u00f2bra e gr\u00e0cia der idioma). Donc atau ei, s\u2019encara \u00e8m aranesi e araneses ei gr\u00e0cies ara n\u00f2sta lengua.<\/p>\n<p>M\u00e8s ac cau d\u00edder damb claretat: er aran\u00e9s ei ena UCI. Eth niv\u00e8u d\u2019emplec sociau dera n\u00f2sta lengua se trape ath limit dera superviuen\u00e7a e ei de besonh actuar de forma urgenta e immediata ent\u00e0 sajar de revertir aguesta situacion, d\u2019ua auta forma p\u00f2c auram auan\u00e7at d\u2019en\u00e7a dera reclamacion qu\u2019es Aranesi ja h\u00e8gen en 1980, qu\u2019era lengua aranesa age eth madeish tracte, drets e mieis qu\u2019eth Catalan en Catalunya.<\/p>\n<p>E t\u00e0 h\u00e8\u2019c ei de besonh compdar damb recorsi e mieis damb es qu\u2019actuaument non compdam. Ei per aquer\u00f2 qu\u2019eth gov\u00e8rn deth Conselh Generau d\u2019Aran a sollicitat, per un costat, era revision deth trasp\u00e0s competenciau en mat\u00e8ria de lengua e cultura ent\u00e0\u00a0 actualizar-lo, pr\u2019amor qu\u2019en m\u00e8s de 30 ans non s\u2019a revisat, e per aute, reajustar era relacion entre Conselh e Generalitat ent\u00e0 possar eth lideratge deth Conselh Generau d\u2019Aran en aguesta mat\u00e8ria.<\/p>\n<p>Eth rep\u00e0s ara situacion deth desplegament competenciau en aguesti tres \u00e0mbits que les \u00e8 detalhat poderie estener-se ena r\u00e8sta de competencies qu\u2019era Lei mos atribus\u00eds, m\u00e8s aqueth non ei er objectiu, aumens non er unic d\u2019aguesta compareishen\u00e7a.<\/p>\n<p>Totun non seria justa se non reconeishessa qu\u2019ei ben vertat que i a auut auanci, s\u2019a amassat era pon\u00e9ncia mixta de traspassi entre Generalitat e Conselh, a on s\u2019an de concretar es trabalhs conjunts e regular aguesti traspassi ent\u00e0 promoiguer-ne de naui e h\u00e8r eth seguiment des existents. E voi en aguest sens arregra\u00efr era volontat e predisposicion deth secretari d\u2019administracion locau e relacion damb Aran, David Rodr\u00edguez, ent\u00e0 auan\u00e7ar en aguesti ah\u00e8rs.<\/p>\n<p>Ei de besonh abordar en aguesta pon\u00e9ncia, ath del\u00e0 des dej\u00e0 nomentadi, ah\u00e8rs coma era compet\u00e9ncia en mat\u00e8ria de torisme e promocion economica, tant importanta tath n\u00f2ste pa\u00eds, e que non se revise de 1997 en\u00e7\u00e0, o era d\u2019esp\u00f2rts que mos a de perm\u00e9ter, per exemple, crear era Federacion Aranesa d\u2019Esp\u00f2rts d\u2019Iu\u00e8rn o res\u00f2ler eth sup\u00f2rt as esportistes d\u2019\u00e8lit Aranesi.<\/p>\n<p>Ua Pon\u00e9ncia qu\u2019era pr\u00f2pria Lei mandate, atau coma ac h\u00e8 tanben damb era Comission Bilaterau entre and\u00fas governs. Totun, dar compliment ad aquer\u00f2 qu\u2019es leis mandaten non p\u00f2t convertir-se en un exercici d\u2019autocomplasen\u00e7a, d\u2019auer era faussa sensacion deth d\u00e9uer complit, se non qu\u2019a d\u2019\u00e8ster era basa ent\u00e0 qu\u2019es paraules e bones volontats se convertisquen en realitats e h\u00e8ts qu\u2019impacten ena consolidacion der autogov\u00e8rn aran\u00e9s e, en conseq\u00fc\u00e9ncia, ena melhora dera vida des Aranesi e araneses.<\/p>\n<p>E t\u00e0 melhorar era vida des persones, ath del\u00e0 de proj\u00e8cte, son de besonh es recorsi. Eth tresau des elements clau d\u2019un autogov\u00e8rn f\u00f2rt e consolidat. E en aguest ambit, es causes non van ben.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/11-scaled.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-47092 size-large\" src=\"https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/11-1024x576.jpg\" alt=\"\" width=\"1024\" height=\"576\" srcset=\"https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/11-1024x576.jpg 1024w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/11-300x169.jpg 300w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/11-768x432.jpg 768w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/11-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/11-2048x1152.jpg 2048w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Per un costat trobam que, nauament, era Generalitat de Catalunya incompl\u00eds un ac\u00f2rd signat damb eth Conselh Generau d\u2019Aran, e a data d\u2019au\u00e9 segu\u00eds sense resoler-se eth conflicte ent\u00e0 qu\u2019eth Conselh recebe era dotacion adicionau corresponenta a 2021 deth Hons de Finan\u00e7ament Incondicionat, e que, atau e coma se mos comuniqu\u00e8c ena Comission Bilaterau, non receberem en 2021 per manca de hons. Ua dotacion addicionau que s\u2019inclodic en FFI ent\u00e0 compensar era p\u00e8rta de finan\u00e7ament provocada en 2012, e que comport\u00e8c qu\u2019eth Conselh Generau d\u2019Aran deish\u00e8sse de poder aplicar politiques pr\u00f2pries, laminant atau de forma severa era sua capacitat d\u2019autogov\u00e8rn.<\/p>\n<p>Actuauments, eth Conselh Generau d\u2019Aran non p\u00f2t acceptar era prepausa des departaments de presid\u00e9ncia e economia (alongar un an er ac\u00f2rd o repartir era dotacion t\u00e0 2021 en dues anualitats de 285.000\u20ac), pr\u2019amor que, per un costat s\u2019incompl\u00eds er ac\u00f2rd de finan\u00e7ament signat, e per aute perque mos a provocat gr\u00e8us probl\u00e8mes ent\u00e0 poder barrar es pressup\u00f2sti dera maxima institucion.<\/p>\n<p>Ad a\u00e7\u00f2, se i hig, eth prigond mauestar qu\u2019a provocat comprovar que, nauaments, es pressup\u00f2sti dera Generalitat tad aguest 2022 desbremben, non sonque era Val d\u2019Aran, se non eth Piren\u00e8u en s\u00f2n conjunt. Segontes es donades publicades, es pressup\u00f2sti dera Generalitat t\u00e0 2022 eleven era despena enquia un valor record de 38mil millions d\u2019euros (un 17% m\u00e8s) e aumenten era inversion publica ath doble dera de 2020, en tot incorporar m\u00e8s de 2.000 milions d\u2019euros t\u00e0s Hons Next Generation.<\/p>\n<p>Totun, aguesta melhora des compdes dera Generalitat non an comportat un aument dera inversion en Aran, en tot h\u00e8r que, atau e coma dej\u00e0 ven passant enes darr\u00e8ri d\u00e8tz ans, eth n\u00f2ste territ\u00f2ri non age recebut cap inversion importanta qu\u2019ajude a melhorar era vida dera gent e sigue, de luenh, eth territ\u00f2ri deth Piren\u00e8u damb un deficit d\u2019inversion m\u00e8s naut: eth -84% entre 2010 e 2022. E se vam m\u00e8s endarr\u00e8r en temps, coma veiran en aguesta imatge, es causes non melhoren en comparacion damb territ\u00f2ris vesins.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/12-scaled.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-47095 size-large\" src=\"https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/12-1024x576.jpg\" alt=\"\" width=\"1024\" height=\"576\" srcset=\"https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/12-1024x576.jpg 1024w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/12-300x169.jpg 300w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/12-768x432.jpg 768w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/12-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/12-2048x1152.jpg 2048w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Compreneran vost\u00e9s qu\u2019aguesta question, ath del\u00e0 deth mauestar e indignacion que prov\u00f2que, contraditz de forma flagrant aquer\u00f2 que ditz er article 3 dera lei de regim especiau \u201cAran, coma comunautat politica e entitat territoriau, a personalitat juridica pr\u00f2pria e plea capacitat e autonomia tara gestion des inter\u00e8ssi pr\u00f2pris dera comunautat politica que represente, qu\u2019exerc\u00eds per miei deth Conselh Generau d\u2019Aran e es autes institucions d\u2019autogov\u00e8rn que regule aguesta lei\u201d.<\/p>\n<p>M\u00e8s non voleria acabar era mia intervencion destacant sonque es gr\u00e8uges, se non que, tot e \u00e8ster f\u00e8rma ena reclamacion des drets des Aranesi, voleria h\u00fager deth victimisme ent\u00e0 presentar aguesti gr\u00e8ugues coma es r\u00e8ptes que, Catalunya e Aran an d\u2019encarar amassa.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/13-scaled.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-47098 size-large\" src=\"https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/13-1024x576.jpg\" alt=\"\" width=\"1024\" height=\"576\" srcset=\"https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/13-1024x576.jpg 1024w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/13-300x169.jpg 300w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/13-768x432.jpg 768w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/13-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/www.conselharan.org\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/13-2048x1152.jpg 2048w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/a><\/p>\n<p>E es r\u00e8ptes van dera man deth futur. Un futur en qu\u2019eth gov\u00e8rn deth Conselh Generau d\u2019Aran trabalhe damb intensitat e damb eth comprom\u00eds d\u2019impulsar ara Val d\u2019Aran en s\u00e8gle 21. Trabalham ent\u00e0 daurir naues oportunitats t\u00e0 Aran que son destinades a impulsar era economia, eth desvolopament sostenible, era innovacion e retencion deth talent e era atencion as persones. En son un exemple eth proc\u00e8s de participacion ciutadana Aran Accion 2030, eth Hub d\u2019Innovacion Rurau, era ap\u00f2sta pera innovacion e era tecnologia, eth Plan de Sostenibilitat Toristica, era candidatura d\u2019Aran a res\u00e8rva dera biosf\u00e8ra, er impuls dera bioeconomia damb era gestion forestau e des naues energies. Demoren pendents r\u00e8ptes coma eth de poder solucionar eth gr\u00e8u probl\u00e8ma de manca d\u2019abitatge. \u00a0Aran pat\u00eds, coma en d\u2019auti endrets damb pression toristica era manca d\u2019abitage sociau que permete alotjar a familhes e as joeni. Ei un gr\u00e8u probl\u00e8ma que condicione quinsevolh expectativa de proj\u00e8cte vitau. Serie desirabla ua normativa sus es abitatges d\u2019us toristic, damb er objectiu de garantir er acc\u00e8s ara viuenda e ua politica de viuenda publica que des de h\u00e8 f\u00f2r\u00e7a ans non se practique. Eth Conselh ei disposat a assumir aguesta compet\u00e9ncia e a res\u00f2lver, amassa damb es ajuntaments, tot seguint er exemple der Ajuntament de Vielha que ja a aprovat ua normativa t\u00e0 un probl\u00e8ma de maxima gravetat.<\/p>\n<p>Aguesti son quauquuns des proj\u00e8ctes e iniciatives qu\u2019an de servir, coma digui, ent\u00e0 pla\u00e7ar ara Val d\u2019Aran en s\u00e8gle 21, coma territ\u00f2ri de refer\u00e9ncia des par\u00e7ans de montanha.<\/p>\n<p>Ua montanha, un Piren\u00e8u, que guarde damb esperan\u00e7a ath futur deuant dera futura candidatura t\u00e0s JJOO d\u2019iu\u00e8rn de 2030. Aguesta candidatura a d\u2019esdevier eth motor entara consolidacion d\u2019un mod\u00e8l de desvolopament sostenible e respectu\u00f3s damb eth territ\u00f2ri, deuant des naui r\u00e8ptes qu\u2019aguest a d\u2019afrontar coma son eth cambi climatic, era diversificacion economica o era fixacion de poblacion e de servicis publics de qualitat. Ua oportunitat d&#8217;aguestes dimensions generarie un impuls enes n\u00f2stes infraestructures e ena n\u00f2sta projeccion internacionau. Eth Conselh Generau d\u2019Aran a estat era prum\u00e8ra institucion en aprobar ua declaracion institucionau de sup\u00f2rt ad aguesta candidatura qu\u2019a de presentar eth COE, e en aguest sens, v\u00f2 \u00e8ster ua institucion activa ent\u00e0 art\u00e9nher eth succ\u00e8s d\u2019aguesta candidatura, conscient der impacte positiu que poder\u00e0 auer entath futur deth n\u00f2ste territ\u00f2ri.<\/p>\n<p>Totun, ent\u00e0 qu\u2019aguesta candidatura sigue ua realitat ei de besonh desvincular-la per compl\u00e8t deth debat politic e ideologic que, tot e legitim e respectable, non p\u00f2t condicionar qu\u2019ua oportunitat coma aguesta, damb era capacitat de compensar ath Piren\u00e8u per massa ans de desbrembe per part de totes es administracions, fracasse per q\u00fcestions partidistes. Ei de besonh responsabilitat, generositat e empatia, e per aquer\u00f2 qu\u2019era maxima institucion d\u2019Aran, atau e coma ac a h\u00e8t eth conselh d\u2019alcaldes dera Val d\u2019Aran o eth conselh economic e sociau aran\u00e9s, seguir\u00e0 trabalhant ent\u00e0 qu\u2019es Piren\u00e8us acuelhen uns JJOO en 2030.<\/p>\n<p>Acabi, illustres deputades e deputats, en tot reiterar era mia volontat e era dera maxima institucion d\u2019Aran de contribuir ath debat constructiu ent\u00e0 consolidar er autogov\u00e8rn aran\u00e9s e de h\u00e8\u2019c amassa damb aguest Parlament e deth gov\u00e8rn de Catalunya, de forma leiau e respectuosa, compartint coma compartim er objectiu de bastir, non sonque un Aran f\u00f2rt, se non un Piren\u00e8u desvolopat qu\u2019auance de forma sostenible e ac h\u00e8sque en base a ua sostenibilitat non sonque ambientau, se non tanben economica, territoriau e umana ent\u00e0 superar eth desbrembe e era incomprensi\u00f3n qu\u2019a patit ath long dera ist\u00f2ria.<\/p>\n<p>E voi acabar era mia intervencion damb es paraules qu\u2019eth deputat Joan Nart Rod\u00e9s adrec\u00e8c ath president Maci\u00e0 pendent era sua visita ena Val d\u2019Aran er 11 d\u2019octobre de 1931, quan didie que:<\/p>\n<p>\u201cLa Vall d\u2019Aran s\u2019un\u00ed lliurement a Catalunya, i ho feu en virtut d\u2019un pacte que la Vall ha complert amb grans sacrificis. El pacte t\u00e9 la seva for\u00e7a en la nostra ferma voluntat de romandre catalans i espanyols, per\u00f2 demanem a tots, als de Madrid i als de Barcelona, que per la seva part servin el pacte secular. No ens interessa una Constituci\u00f3 te\u00f3rica com la de Cadis, sin\u00f3 que se\u2019ns torni all\u00f2 que fou nostre. Som uns catalans i uns espanyols d\u2019una terra girada tota cap a Fran\u00e7a. Reteniu-la amb el cor i amb els bra\u00e7os i no feu que tinguem motiu de tornar a dir a la Generalitat de 1931 all\u00f2 que deien els comissionats aranesos a la Generalitat de 1411: els aranesos no han tingut mai altre senyor que D\u00e9u\u201d.<\/p>\n<p>Faig pal\u00e8s diputades i diputats el meu agra\u00efment al Parlament de Catalunya i a la Generalitat per la voluntat d\u2019entesa i de di\u00e0leg sense els quals avui l\u2019Aran no seria on \u00e9s i els animo, diputats i diputades, a con\u00e8ixer m\u00e9s d\u2019aprop l\u2019Aran i la seva realitat, conven\u00e7uda que, m\u00e9s enll\u00e0 del debat que puguem establir seguidament, aquest coneixement els ajudar\u00e0 a comprendre millor la nostra singularitat.<\/p>\n<p>Moltes gr\u00e0cies.<\/p>\n ","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bon dia illustres deputats e deputades, conselh\u00e8rs\/es, secretari d&#8217;Administracions Locaus e Relacions damb Aran CONSELH\u00c8RS\/ES\/\/\/SECRETARI ADM,LOCAU E REL ARAN e gr\u00e0cies pera sua pres\u00e9ncia au\u00e9 aciu, en sen dera Comission d\u2019Ah\u00e8rs Institucionaus deth Parlament de Catalunya, ent\u00e0 dar compliment ath mandat dera Lei de Regim Especiau dera Val d\u2019Aran que, en s\u00f2n article 80.2 ditz&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":10,"featured_media":47063,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[53],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.conselharan.org\/ca\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/47109"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.conselharan.org\/ca\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.conselharan.org\/ca\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.conselharan.org\/ca\/wp-json\/wp\/v2\/users\/10"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.conselharan.org\/ca\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=47109"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.conselharan.org\/ca\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/47109\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":47110,"href":"https:\/\/www.conselharan.org\/ca\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/47109\/revisions\/47110"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.conselharan.org\/ca\/wp-json\/wp\/v2\/media\/47063"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.conselharan.org\/ca\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=47109"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.conselharan.org\/ca\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=47109"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.conselharan.org\/ca\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=47109"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}