[vc_row][vc_column][vc_single_image image=\u00bb38790″ img_size=\u00bbfull\u00bb][vc_column_text]En an 1999, eth Conselh Generau dera Val d\u2019Aran aquer\u00eds ua fabrica de lan pla\u00e7ada en Cap dera Vila de Vielha. Er objectiu \u00e8re recuperar ua petita industria qu’ans ent\u00e0 darr\u00e8r auie format part dera vida vidanta des aranesi. H\u00e8t que cau enquadrar en ua politica de documentacion e restauracion der auviatge istoric industriau d\u2019Aran.<\/p>\n
Integrada en hilat de mus\u00e8us, era Fabrica dera lan mos introdus\u00eds enes prum\u00e8ri moments dera industrializacion en Aran. Un peri\u00f2de istoric que, a despi\u00e8ch dera sua p\u00f2ga incid\u00e9ncia en pa\u00eds, cau auer-lo en consideracion. En prum\u00e8r l\u00f2c pr’amor qu’era bastida dera fabrica represent\u00e8c entara comunautat aranesa un pas entara modernizacion e un aleujament des ah\u00e8rs dom\u00e8tges, tostemp pesucs, des hemnes dera val. E en dusau l\u00f2c, pr’amor qu’ei er inici d\u2019un cambi sociau e economic qu’arribarie ans m\u00e8s tard tamb es espleites mineres e es centraus idroelectriques.<\/p>\n
Era plan shuenhada restauracion que s’a h\u00e8t d’aguest espaci mos permet enguardar era fabrica en estat blos, totes es sues maishines poirien tornar a foncionar au\u00e9 madeish. Un guida especializat acompanhe ath visitaire ath long de tot eth recorrut e aguest p\u00f2t seguir tot eth proc\u00e8s de fabricacion que s’amiaue a t\u00e8rme ena fabrica, ei a d\u00edder, era transformacion dera lan v\u00e8rge en mad\u00e8ishes. Dus audivisuaus, a on se p\u00f2den veir es maishines en foncionament, complementen era visita.[\/vc_column_text][vc_toggle title=\u00bbInformacion basica\u00bb]Adre\u00e7a Servici Ena planta baisha e ena prum\u00e8ra planta se sauve tota era maquin\u00e0ria originau, h\u00e8t que mos permet seguir tot eth proc\u00e8s de fabricacion:<\/p>\n Eth \u00abdiable\u00bb<\/p>\n Esvedilhaue ent\u00e0 daurir es nh\u00f2cs dera lan. Aguesti se dispausauen ena entrada dera maquina, prealablament auien estat entomits tamb \u00f2li de baisha qualitat, que les esquin\u00e7aue, daurie e desseparaue.<\/p>\n Era \u00abcarda dauridora\u00bb<\/p>\n Transformaue es nh\u00f2cs de lan dub\u00e8rts peth diable en ua esp\u00e8cie de vel, que se h\u00e8ge servir soent ent\u00e0s van\u00f2es e matalassi.<\/p>\n Era \u00abcarda mequ\u00e8ra\u00bb<\/p>\n Premanie era lan qu’auie de servir ent\u00e0 h\u00e8r hiu e convertie eth vel o napa provenenta dera carda dauridora en ues m\u00e8ques m\u00e8s fines, que s\u2019enrotlauen en uns petiti corrons o plegadors metallics.<\/p>\n Era \u00abmule-jenny \u00bb<\/p>\n Se sage d\u2019ua hiladora intermitenta que prum\u00e8r estire e t\u00f2r\u00e7 eth hiu e, desp\u00fas d\u2019ua pausa, l\u2019enrotle en hus. Ua soleta persona se n\u2019encuedaue dera maquina e ne campaue atentament eth foncionament, ja que calia arturar-la de seguida se b\u00e8th hiu se trincaue, ent\u00e0 esvitar maum\u00e9ter tot eth proc\u00e9s. Era \u00abmule jenny\u00bb siguec endonviada pes anglesi e auec un clar protagonisme ena Revolucion Industriau. Aguest mod\u00e8l correspont as prototipes realizats entre 1820 e 1830 e ei ua des tres que se cons\u00e8rven en Catalunya.<\/p>\n Eth \u00abtorcedor\u00bb<\/p>\n Servie ent\u00e0 ret\u00f2rcer eth hiu e enrotlar-lo en ua bobina, c\u00f2n o hus, segontes eth celh deth hiu e era quantitat que se\u2019n fabricaue.<\/p>\n Era maquina de h\u00e8r mad\u00e8ishes<\/p>\n Culminaue tot eth proc\u00e8s e se n\u2019encuedaue dera darr\u00e8ra tor\u00e7uda e dera elaboracion des mad\u00e8ishes. Entad aguesta darr\u00e8ra accion, se tiege ua barra de h\u00e8r, clauada en un des tirants deth tet, que facilitaue eth trabalh de ret\u00f2rcer es mad\u00e8ishes.[\/vc_toggle][vc_toggle title=\u00bbBastenda e ist\u00f2ria dera fabrica\u00bb]Era Fabrica dera Lan de Vielha, ei un exemple representatiu des petites industries textiles qu’apareishen a compdar dera dusau mitat deth s\u00e8gle XIX, enes dus aiguav\u00e8rs deth Piren\u00e8u centrau.<\/p>\n Era fabrica siguec bastida ent\u00e0s darreries deth s\u00e8gle XIX per Jus\u00e8p Portol\u00e9s Vil\u00f2 (1841-1904), vesin de Vielha qu’auie apren ut eth mesti\u00e8r en Miremont de Comenge, Fran\u00e7a, ciutat d\u2019on proviege era familha dera sua hemna.<\/p>\n Era industria foncionaue tamb era f\u00f2r\u00e7a motritz que balhaue er arriu Nere. Ua paish\u00e8ra exteriora amiaue era aigua enquia ua arr\u00f2da de husta (rodet) connectada a un long \u00e8ish tanben de husta. Aguest \u00e8ish \u00e8re assubjectit as engranatges dera maquin\u00e0ria e les transmetie era f\u00f2r\u00e7a dera aigua.<\/p>\n Rafael Portol\u00e9s Lafusta (1873-?), hilh e ereu de Jus\u00e8p Portol\u00e9s Vil\u00f2, contunh\u00e8c trabalhant ena elaboracion dera lan e viuec sonque d\u2019aguest pr\u00e8tzh\u00e8t.<\/p>\n Jus\u00e8p Portol\u00e9s Font\u00e0 (1904-1987) ser\u00e0 era tresau e darr\u00e8ra generacion dera familha Portol\u00e9s que se dedicar\u00e0 ad aguest mesti\u00e8r.<\/p>\n En 1963, un aiguat se n’emport\u00e8c era paish\u00e8ra exteriora dera fabrica. A compdar d\u2019alavetz se hec foncionar era maquin\u00e0ria tamb electricitat. Era produccion an\u00e8c amendrint progressivament enquia que s’auec de barrar eth neg\u00f2ci ua decada m\u00e8s tard.[\/vc_toggle][\/vc_column][\/vc_row]<\/p>\n ","protected":false},"excerpt":{"rendered":" [vc_row][vc_column][vc_single_image image=\u00bb38790″ img_size=\u00bbfull\u00bb][vc_column_text]En an 1999, eth Conselh Generau dera Val d\u2019Aran aquer\u00eds ua fabrica de lan pla\u00e7ada en Cap dera Vila de Vielha. Er objectiu \u00e8re recuperar ua petita industria qu’ans ent\u00e0 darr\u00e8r auie format part dera vida vidanta des aranesi. H\u00e8t que cau enquadrar en ua politica de documentacion e restauracion der auviatge istoric…<\/p>\n","protected":false},"author":8,"featured_media":0,"parent":38876,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"page-full.php","meta":{"footnotes":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.conselharan.org\/es\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/38920"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.conselharan.org\/es\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.conselharan.org\/es\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.conselharan.org\/es\/wp-json\/wp\/v2\/users\/8"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.conselharan.org\/es\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=38920"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.conselharan.org\/es\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/38920\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":39888,"href":"https:\/\/www.conselharan.org\/es\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/38920\/revisions\/39888"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.conselharan.org\/es\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/38876"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.conselharan.org\/es\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=38920"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nFabrica dera lan C. Riba\u00e8ta
\nCap dera Vila
\n25530 Vielha
\nTel. 973 641 815
\ne-mail: info.museu@aran.org<\/a><\/p>\n
\nVisites guidades res\u00e8rva per auan\u00e7a.[\/vc_toggle][vc_toggle title=\u00bbEth proc\u00e8s de fabricacion\u00bb]Era lan que se trabalhaue ena fabrica proviege des particulars, es quaus l\u2019auien obtengut a trau\u00e8rs dera espl\u00e8ita deth bestiar de lan. Era lan arribaue limpia e seca ena fabrica, es nh\u00f2cs se pesauen en ua romana e s\u2019acordaue eth nombre de mad\u00e8ishes e eth celh deth hiu que volien.<\/p>\n