{"id":51786,"date":"2023-01-25T18:39:53","date_gmt":"2023-01-25T17:39:53","guid":{"rendered":"https:\/\/www.conselharan.org\/intervencion-dera-sindica-en-plen-deth-parlament-de-catalunya\/"},"modified":"2023-01-25T19:04:27","modified_gmt":"2023-01-25T18:04:27","slug":"intervencion-dera-sindica-en-plen-deth-parlament-de-catalunya","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.conselharan.org\/es\/intervencion-dera-sindica-en-plen-deth-parlament-de-catalunya\/","title":{"rendered":"Intervencion dera sindica en Plen deth Parlament de Catalunya"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Gr\u00e0cies vicepresidenta<\/p>\n

Bona tarde President, conseller, deputats e deputades, me permeteran qu\u2019abans de comen\u00e7ar era mia intervencion saluda tanben as magnifics conselh\u00e8rs deth Conselh Generau d\u2019Aran qu\u2019au\u00e9 son tanben presents en emicicle.<\/p>\n

Compareishi au\u00e9, coma sindica d\u2019Aran, en plen deth Parlament de Catalunya en vertut de \u00e7\u00f2 que mandate er article 79 dera Lei de R\u00e8gim Especiau d\u2019Aran e de \u00e7\u00f2 qu\u2019establ\u00eds tanben er Estatut d\u2019Autonomia de Catalunya, ent\u00e0 presentar e def\u00e9ner era iniciativa legislativa qu\u2019era maxima institucion d\u2019Aran present\u00e8c eth passat mes de noveme en aguesta cramba ent\u00e0 modificar era disposicion addicionau dera Lei 8\/2022, sus er emplec e aprenedissatge des leng\u00fces oficiaus en ensenhament non universitari.<\/p>\n

Pendent era mia darr\u00e8ra compareishen\u00e7a en aguesta cramba, en sen dera Comission d\u2019Ah\u00e8rs Institucionaus eth passat mes de noveme, les relat\u00e8 era dramatica e delicada situacion que viu era lengua pr\u00f2pria d\u2019Aran: infrafinan\u00e7ament, incompliment e deficient desplegament dera legislacion vigenta e besonh de reformes en \u00e7\u00f2 que tanh ath dret ling\u00fcistic, er emplec jos minims o manca de consci\u00e9ncia sociau sus era critica situacion son quauqui des elements que configuren era espada de dam\u00f2cles que menace ara n\u00f2sta lengua.<\/p>\n

Per \u00e7\u00f2 que h\u00e8 ara manca de finan\u00e7ament enes darr\u00e8ri dies i a auut quauqui auanci que, demoram, daurisquen ua naua e esperan\u00e7adora etapa entar aran\u00e9s, que les rembrembi, ei tanben lengua oficiau en Catalunya.<\/p>\n

Eth passat diuendres 13 de g\u00e8r, era comission bilaterau Generalitat de Catalunya_Conselh Generau, aprovaue ua melhora dera dotacion economica en mat\u00e8ria d\u2019aran\u00e8s de 200.000 euros qu\u2019ei eth prum\u00e8r pas ent\u00e0, atau e coma s\u2019a comprometut era Generalitat de Catalunya ena declaracion institucionau aprovada per and\u00fas gov\u00e8rns, qu\u2019aguest 2023 culmine eth proc\u00e8s d\u2019actualizacion deth trasp\u00e0s competenciau atau coma er establiment des mecanismes de besonh ent\u00e0 qu\u2019era maxima institucion aranesa pogue desvolopar, damb garanties, era sua compet\u00e9ncia plea en aguesta mat\u00e8ria, atau e coma establ\u00eds er article 51 dera Lei de Regim Especiau d\u2019Aran. Un prum\u00e8r pas que, coma digui, demoram que mos place, ja definitivaments, ena bona direccion.<\/p>\n

Non ei eth pr\u00e8tzh\u00e8t dera mia intervencion emplegar aguest empont ent\u00e0 daurir nauaments eth capitol de gr\u00e8uges qu\u2019acumule era lengua pr\u00f2pria d\u2019Aran, m\u00e8s c\u00e8rtaments ei era manca de solucions entad aguesti gr\u00e8uges es qu\u2019an provocat qu\u2019au\u00e9 se debate aguesta iniciativa legislativa deth Conselh Generau d\u2019Aran.<\/p>\n

Ua des problematiques de hons se visualize en un reconeishement, proteccion e promocion clarament insufisents der aran\u00e8s en dessenh e implementacion des politiques ling\u00fcistiques prebotjades, istoricaments, pera Generalitat de Catalunya, a despi\u00e8ch d\u2019\u00e8ster ua lengua oficiau especiauments vulnerabla. Se revisam era politica ling\u00fcistica prebotjada pera Generalitat de Catunya pendent es darr\u00e8ri ans vedem que s\u2019a articulat damb plantejaments qu\u2019an pla\u00e7at ath catalan coma p\u00e8ira angulara dera politica institucionau, en tot condemnar ar aran\u00e9s a ua posicion residuau e access\u00f2ria.<\/p>\n

E non me mauinterpr\u00e8ten, aguesta reflexion non v\u00f2 \u00e8ster ua critica ath gov\u00e8rn de Catalunya, present o passat, se non que preten argumentar e explicar perqu\u00e9 mos trobam au\u00e9 aciu.<\/p>\n

Aguest tracte residuau deth qu\u00e9 parli se proj\u00e8cte tanben en dret ling\u00fcistic autonomic, que tot soent n\u00e8gue tar aran\u00e9s incl\u00fas eth reconeishement explicit deth s\u00f2n estatus juridic d\u2019oficialitat. E a\u00e7\u00f2, deputats e deputades, ei \u00e7\u00f2 qu\u2019a passat damb era aprovacion dera Lei sus er emplec e aprenedissatge des leng\u00fces oficiaus en ensenhament non universitari, ena qu\u00e9, coma ja saben, non i a cap reconeishement explicit ara oficialitat dera lengua, ne se remassen es compromisi juridics contempladi ena Carta Europ\u00e8a des Leng\u00fces Regionaus e Minorit\u00e0ries, ne, tanp\u00f2c, reconeish er aran\u00e9s coma lengua veiculara e d\u2019aprenedissatge abituau, coma ven d\u2019\u00e8ster es darr\u00e8ri quaranta ans dera man dera Esc\u00f2la Aranesa.<\/p>\n

Ua Esc\u00f2la qu\u2019ath long de tot aguest temps a estat un des \u00e8ishi vertebradors dera societat aranesa, en tot \u00e8ster clau tara normalizacion dera n\u00f2sta lengua pr\u00f2pria, er aran\u00e9s, e t\u00e0 consolidar un mod\u00e8l educatiu pr\u00f2pri e pluriling\u00fce que damb eth temps s\u2019a demostrat coma un mod\u00e8l d\u2019\u00e8xit.<\/p>\n

Eth trabalh des esc\u00f2les dera Val d\u2019Aran a trau\u00e8s des s\u00f2ns proj\u00e8ctes ling\u00fcistics an possibilitat un proc\u00e8s d\u2019immersion ling\u00fcistica qu\u2019a viabilizat qu\u2019er escolanat aran\u00e9s acabe era sua escolarizacion obligat\u00f2ria damb eth mestreg de cinc leng\u00fces: es tres leng\u00fces oficiaus en Aran (aran\u00e9s, catalan e castelhan) e dues leng\u00fces estrang\u00e8res (franc\u00e9s e angl\u00e9s), en tot esdevier tanben un element clau de coesion e integracion sociau, e, sense dubte un sist\u00e8ma unic en tot er Estat qu\u2019ei un exemple de bones practiques en tractament e conviuen\u00e7a des leng\u00fces ena esc\u00f2la e que, per contra, ei f\u00f2r\u00e7a desconeishut.<\/p>\n

Ei per aquer\u00f2 qu\u2019era aprovacion d\u2019aguesta Lei siguec viscuda en Aran coma un atac ara n\u00f2sta lengua e, pr\u2019amor d\u2019aquer\u00f2 tanben, eth plen deth Conselh Generau d\u2019Aran, damb eth sup\u00f2rt deth sector educatiu aran\u00e9s, aprovaue en junh d\u2019estan passat ua declaracion institucionau ent\u00e0 exigir ara Generalitat de Catalunya e ath Parlament de Catalunya era modificacion dera Lei tath reconeishement der aran\u00e9s coma lengua pr\u00f2pria d\u2019Aran e oficiau en Catalunya e deth s\u00f2n caract\u00e8r coma lengua ve\u00efculara e d\u2019aprenedissatge ena Esc\u00f2la Aranesa.<\/p>\n

\u201cQui ten era lengua, que ten era clau\u201d, atau ac didie er escrivan occitan Frederic Mistral, pr\u00e8mi nob\u00e8l de literatura en 1904. E atau ei, era lengua, non ei sonque un element identitari de prum\u00e8r orde, se non tanben, un element essenciau de coesion e integracion sociau, e tanben, de progression sociau, m\u00e8s massa soent, malerosaments, s\u2019emplegue coma un recors ent\u00e0 ahiscar eth conflicte politic e sociau, quauquarren que ja les digui non ei cap er objectiu deth gov\u00e8rn d\u2019Aran. Ath contrari.<\/p>\n

Atau donc, conscients des dificultats qu\u2019a provocat era negociacion, tramitacion e aprovacion d\u2019aguesta Lei, qu\u2019auem resolvut presentar era Iniciativa t\u00e0 modificar unicaments era disposicion addicionau d\u2019aguest t\u00e8xte, ent\u00e0, per un costat, non interferir ena r\u00e8sta der articulat e, per aute, ent\u00e0 garantir era seguretat juridica e esvitar interpretacions erron\u00e8es en un futur que meten en risc er aran\u00e9s coma lengua ve\u00efculara e d\u2019aprenedissatge abituau enes centres educatius dera Val d\u2019Aran.<\/p>\n

Sabem deputats e deputades que non i a auut intencionalitat ena aprovacion d\u2019aguesta lei per \u00e7\u00f2 que h\u00e8 ar aran\u00e9s, probablament, e atau quauqui de vost\u00e9s atau mos ac an h\u00e8t a saber, i a auut era volontat de proteccion dera n\u00f2sta lengua, m\u00e8s, aguesta volontat, qu\u2019arregra\u00efm, ei de besonh que sigue tostemps restacada ath conc\u00e8pte clar de compr\u00e9ner qu\u2019era Val d\u2019Aran, a trau\u00e8s dera sua maxima institucion, ei un subj\u00e8cte politic major d\u2019edat que non a besonh de tuteles e paternalismes, se non de complicitats, empatia e resp\u00e8cte e leiautat institucionaus.<\/p>\n

Er aran\u00e9s, er occitan dera Val d\u2019Aran, ei lengua oficiau en Catalunya, ei lengua DE<\/strong> Catalunya, e ei per aquer\u00f2 que volem que sigue equiparat ath catalan, de man\u00e8ra justa e equitativa, non sonque en recorsi, se non tanben en aqueth reconeishement que mos permete senter-mos acompanhadi, suenhadi e sustot, comprenudi.<\/p>\n

E era comprension non ei possibla sense coneishement. Era UNESCO fixe en limit deth 30% d\u2019emplec sociau era linha peth dej\u00f3s dera quau ua lengua se trape en perilh d\u2019extincion. Er aran\u00e9s, segontes es darr\u00e8res donades des enqu\u00e8stes d\u2019usi ling\u00fcistics, a ath torn d\u2019un 20% d\u2019emplec sociau. Ei a d\u00edder, era lengua se mor\u00eds. E damb era, tanben ac h\u00e8, sense dubte, er autogov\u00e8rn e era autonomia politica. Totun, non mos resignam. Per aquer\u00f2 \u00e8m tanben au\u00e9 aciu, ent\u00e0 demanar-les qu\u2019apr\u00f2ven aguesta Iniciativa, coma un g\u00e8st de responsabilitat, comprension e resp\u00e8cte que mos h\u00e8sque recuperar era confian\u00e7a en aguesta cramba e ena volontat compartida de conservar ua lengua qu\u2019ei tanben sua e de tot Catalunya, e que volem viua, f\u00f2rta e utila. Un g\u00e8st qu\u2019ajude a refortilhar es laci d\u2019Aran damb Catalunya a trau\u00e8s d\u2019aguesta cramba ara que seguiram apropant-mos ent\u00e0 assolidar era n\u00f2sta maduresa politica e institucionau en tot def\u00e9ner es drets d\u2019Aran e dera sua ciutadania.<\/p>\n

Gr\u00e0cies deputats e deputades.<\/p>\n

 <\/p>\n ","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Gr\u00e0cies vicepresidenta Bona tarde President, conseller, deputats e deputades, me permeteran qu\u2019abans de comen\u00e7ar era mia intervencion saluda tanben as magnifics conselh\u00e8rs deth Conselh Generau d\u2019Aran qu\u2019au\u00e9 son tanben presents en emicicle. Compareishi au\u00e9, coma sindica d\u2019Aran, en plen deth Parlament de Catalunya en vertut de \u00e7\u00f2 que mandate er article 79 dera Lei de…<\/p>\n","protected":false},"author":10,"featured_media":51783,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[52],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.conselharan.org\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/51786"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.conselharan.org\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.conselharan.org\/es\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.conselharan.org\/es\/wp-json\/wp\/v2\/users\/10"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.conselharan.org\/es\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=51786"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.conselharan.org\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/51786\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":51787,"href":"https:\/\/www.conselharan.org\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/51786\/revisions\/51787"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.conselharan.org\/es\/wp-json\/wp\/v2\/media\/51783"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.conselharan.org\/es\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=51786"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.conselharan.org\/es\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=51786"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.conselharan.org\/es\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=51786"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}