{"id":55286,"date":"2023-12-14T10:50:20","date_gmt":"2023-12-14T09:50:20","guid":{"rendered":"https:\/\/www.conselharan.org\/discors-dera-sindica-daran-ena-sua-compareishenca-en-parlament-de-catalunya-3\/"},"modified":"2023-12-14T11:16:10","modified_gmt":"2023-12-14T10:16:10","slug":"discors-dera-sindica-daran-ena-sua-compareishenca-en-parlament-de-catalunya-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.conselharan.org\/es\/discors-dera-sindica-daran-ena-sua-compareishenca-en-parlament-de-catalunya-3\/","title":{"rendered":"Discors dera sindica d\u2019Aran ena sua compareishen\u00e7a en Parlament de Catalunya"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

Gr\u00e0cies presidenta.<\/p>\n

Bon dia illustres deputats e deputades, president, Magnifics conselh\u00e8rs e conselh\u00e8res, permenten-me tanben saludar as persones que seguissen a trau\u00e8s de lleida tv e catradio e 324.<\/p>\n

Au\u00e9 ei un dia important entara Val d\u2019Aran. Coma vost\u00e9s saben, eth mandat dera Lei de Regim Especiau d\u2019Aran explicite qu\u2019aumens un c\u00f2p ar an s\u2019a de celebrar un debat en Parlament de Catalunya sus era situacion d\u2019Aran e deth s\u00f2n autogov\u00e8rn. Es passadi tres ans, es prum\u00e8ri enes qu\u2019aguest mandat auec compliment d\u2019en\u00e7\u00e0 dera aprobacion dera modificacion dera Lei en 2015, aguesta compareishen\u00e7a s\u2019ami\u00e8c a t\u00e8rme en sen dera Comission d\u2019Ah\u00e8rs Institucionaus. Totun, au\u00e9, per prum\u00e8r viatge, era sindica d\u2019Aran l\u2019amie a t\u00e8rme en plen deth Parlament. Un h\u00e8t istoric e transcendent qu\u2019ei un pas m\u00e8s en intens e long trabalh de consolidacion e reconeishement der autogov\u00e8rn aran\u00e9s, e peth que voi arregra\u00efr especiaument era implicacion dera presidenta Erra e dera Mesa atau coma des grops parlamentaris qu\u2019an balhat eth s\u00f2n\u00a0 sup\u00f2rt ent\u00e0 que sigue possible. Quauquarren que demoram pogue dej\u00e0 afian\u00e7ar-se e esdevier ua normau realitat que damb era reforma deth reglament d\u2019aguesta cramba se repetisque, atau e coma ditz era Lei, aumens un viatge cada an, e qu\u2019aguesta compareishen\u00e7a esdevengue er inici d\u2019un vertad\u00e8r debat sus era situacion d\u2019Aran e deth s\u00f2n autogov\u00e8rn e permete qu\u2019es grops parlamentaris d\u2019aguesta cramba s\u2019impliquen tanben en futur dera n\u00f2sta t\u00e8rra.<\/p>\n

Ei donc ent\u00e0 jo un aunor adre\u00e7ar-me a toti vost\u00e9s, deputats e deputades, ent\u00e0 apropar-les, un viatge m\u00e8s, era realitat dera Val d\u2019Aran e dera sua maxima institucion atau e coma digui ent\u00e0 presentar-les es principaus r\u00e8ptes, debilitats e fortaleses dera autonomia politica aranesa.<\/p>\n

Eth 3 de noveme de 2022 amiaua a t\u00e8rme era darr\u00e8ra compareishen\u00e7a en aguesta cramba dera legislatura 2019-2022. Uns mesi demp\u00fas, coma saben, arrib\u00e8ren es eleccions ath Conselh Generau d\u2019Aran enes qu\u2019er actuau gov\u00e8rn d\u2019Aran recebec era confian\u00e7a majorit\u00e0ria dera ciutadania aranesa. Ei per aquer\u00f2 qu\u2019au\u00e9 s\u00f2 aciu deuant s\u00f2n ent\u00e0 complir, non sonque damb eth mandat dera Lei, se non damb eth mandat qu\u2019es aranesi e araneses m\u2019an economanat: eth dera defensa des s\u00f2ns drets. Un manament qu\u2019exercisqui coma un gran aunor e un d\u00e9uer non sonque legau, se non tanben morau.<\/p>\n

Quauquarren qu\u2019\u00e8 repetit en cadua des mies intervencions deuant de vost\u00e9s ei qu\u2019ent\u00e0 parlar dera autonomia politica dera Val d\u2019Aran ei de besonh abans con\u00e9isher e compr\u00e9ner \u201cd\u2019on venguem\u201d e \u201cperqu\u00e9 \u00e8m\u201d coma p\u00f2ble.<\/p>\n

\u201cQu\u00e9 sap eth peish dera aigua ena que nade tota era vida?\u201d se demanaue Albert Einstein\u2026e jo les demani, deputats e deputades, qu\u00e9 ei \u00e7\u00f2 que saben vost\u00e9s sus Aran?…me permeteran que me prena era lic\u00e9ncia d\u2019interperlar-les directaments damb aguesta clara e senzilha pregunta pr\u2019amor que creigui qu\u2019ei indispensable abonir era t\u00e8rra ena que s\u2019a de semiar t\u00e0 qu\u2019era cuelheta sigue abondiua. Perque un des objectius d\u2019aguesta compareishen\u00e7a ei tanben eth de superar es prejudicis\/clich\u00e8s qu\u2019entoren ara Val d\u2019Aran e h\u00e8r qu\u2019es deputats e deputades d\u2019aguesta cramba h\u00e8squen tanben s\u00f2n aguest debat sus er autogov\u00e8rn aran\u00e9s.<\/p>\n

Atau e coma les expliqu\u00e8 ena mia compareishen\u00e7a de 2022, er autogov\u00e8rn aran\u00e9s a era sua basa ena defensa des drets istorics e dera identitat, en ua identitat pr\u00f2pria e tanben inclusiva e ena gestion dera proximitat estant. Tres conc\u00e8ptes fonamentaus qu\u2019ei de besonh assimilar ent\u00e0 compr\u00e9ner tota era r\u00e8sta.<\/p>\n

Totun, era autonomia politica sonque pren eth s\u00f2n sentit maxim s\u2019esdeven era clau ent\u00e0 melhorar era vida dera ciutadania en tot garantir qu\u2019es persones son era prioritat dera accion politica. E aquiu radique precisament era volontat d\u2019\u00e8ster des aranesi, sauvada ath long des s\u00e8gles, e qu\u2019au\u00e9 seguim defenent e reivindicant. Ei per aquer\u00f2 qu\u2019au\u00e9 non m\u2019escotaran parlar sonque des arra\u00efcs, se non tanben des ales qu\u2019era Val d\u2019Aran a de besonh ent\u00e0 \u00e8ster. Arra\u00efcs e ales, son ent\u00e0 nosati, un bin\u00f2mi indisociable.<\/p>\n

Eth balan\u00e7 d\u2019aguest darr\u00e8r an d\u2019en\u00e7\u00e0 dera mia darr\u00e8ra compareishen\u00e7a per \u00e7\u00f2 que h\u00e8 ath desvolopament institucionau d\u2019Aran ei format per lums e ombres que ne condicionen, sense dubte, era sua afirmacion.<\/p>\n

Un des passi m\u00e8s destacadi d\u2019aguest 2023 en desplegament der autogov\u00e8rn aran\u00e9s, arribaue er 1 de g\u00e8r de 2023 quan, frut der ac\u00f2rd institucionau entre eth Conselh Generau e era Generalitat de Catalunya signat en 2019 que daue compliment ar article 72 dera Lei de regim especiau, eth Conselh Generau d\u2019Aran assomie era compet\u00e9ncia integrau dera gestion des emerg\u00e9ncies e proteccion civila en encastre dera prevencion, er escandiment de huecs e rescats de montanha. Ua hita istorica qu\u2019a permetut, entre d\u2019autes q\u00fcestions, que se sign\u00e8sse eth prum\u00e8r conv\u00e8ni laborau dera ist\u00f2ria des pompi\u00e8rs d\u2019Aran, qu\u2019ath del\u00e0 d\u2019\u00e8ster un important pas en melhores sociaus, a balhat seguretat laborau juridica autant as pompi\u00e8rs laboraus coma tanben t\u00e0s Pompi\u00e8rs Volontaris;<\/p>\n

s\u2019a implementat era Sala de Contr\u00f2le Joan Canalias, qu\u2019a supausat un important pas endeuant ena planificacion e coordinacion dera responsa as emerg\u00e9ncies, se trabalhe tanben ena licitacion integrau dera gestion der elip\u00f2rt ent\u00e0 qu\u2019era Val d\u2019Aran pogue compdar, de man\u00e8ra definitiva, damb un elicopt\u00e8r de rescat e professionaus de man\u00e8ra fixa en territ\u00f2ri (demp\u00fas de nombroses dificultats t\u00e0 poder emplegar es mieis aeris des Bombers dera Generalitat), e s\u2019a desvolopat un pion\u00e8r Plan Estrategic tara gestion sostenibla deth regim de huec, que dar\u00e0 responsa as naui scenaris de cambi climatic e escalada enes generacions d\u2019incendis, entre f\u00f2r\u00e7a d\u2019autes accions e tath que compdam damb eth sup\u00f2rt deth Grup d\u2019Actuacions Forestaus des Bombers dera Generalitat.<\/p>\n

Era gestion dir\u00e8cta de Pompi\u00e8rs-Emerg\u00e9ncies per part deth Conselh Generau d\u2019Aran permet aplicar ua tipologia de mod\u00e8l unica, integrau e transversau, adaptada as besonhs e problematiques reaus deth n\u00f2ste territ\u00f2ri, espezializada en airaus coma es rescats en montanha, era activitat en miei naturau o era gestion de cremes controlades, e que dongue responsa inmediata as emerg\u00e9ncies ena Val d\u2019Aran. Un mod\u00e8l que s\u2019a demostrat, non sonque innovador, se non eficient. E ent\u00e0 tot a\u00e7\u00f2, s\u2019a creat er airau d\u2019emerg\u00e9ncies e eth servici de prevencion e escandiment de huecs e sauvament deth Conselh Generau d\u2019Aran, ent\u00e0, finauments, h\u00e8r qu\u2019actuauments en Catalunya exisitisquen 3 c\u00f2ssi de pompi\u00e8rs: eth c\u00f2s de Bombers de Barcelona, eth c\u00f2s de Bombers dera Generalitat de Catalunya\u00a0 e eth c\u00f2s de Pompi\u00e8rs d\u2019Aran deth Conselh Generau d\u2019Aran.<\/p>\n

Totun, coma les didia, tota lum a tanben era sua ombra e aguesta non ei ua excepcion. Eth desplegament deth trasp\u00e0s demore encara incompl\u00e8t, es recorsi non son actualizadi e era coordinacion entre eth departament d\u2019interior e eth Conselh Generau d\u2019Aran ei encara per establir, ua coordinacion e un trabalh que volem amiar a t\u00e8rme des dera leiautat e resp\u00e8cte institucionau qu\u2019and\u00fas gov\u00e8rns meritam. Perque en ua q\u00fcestion tant importanta coma ei era proteccion dera vida des persones auem de besonh de trobar es formules ent\u00e0 qu\u2019era ciutadania aranesa non esdevengue ua ciutadania de dusau classa ara ora d\u2019auer ara sua man uns servicis publics de qualitat, un tracte de segona que p\u00f2t \u00e8ster tanben extrapolable as professionaus d\u2019aguesti airaus.<\/p>\n

De tot a\u00e7\u00f2 demoram poder parlar-ne e art\u00e9nher es ac\u00f2rds de besonh damb eth conselh\u00e8r d\u2019interior enes pr\u00f2pl\u00e8u setmanes, pr\u2019amor que non se poder\u00e0 compr\u00e9ner que, coma a passat tot soent ath long d\u2019aguesti trenta ans d\u2019autogov\u00e8rn, un viatge se mos traspasse ua compet\u00e9ncia, se mos d\u00e8ishe ara n\u00f2sta s\u00f2rt ent\u00e0 desvolopar-la.<\/p>\n

Pendent aguesti mesi an estat tanben nombrosi es contactes mantengudi damb diferents conselh\u00e8rs e conselh\u00e8rs deth gov\u00e8rn dera Generalitat ent\u00e0 abordar q\u00fcestions coma era actualizacion deth trasp\u00e0s en mat\u00e8ria de torisme, que demore sense actualizar de 1997 en\u00e7\u00e0 e tath que ja h\u00e8 m\u00e8s d\u2019un an sollicit\u00e8rem activar ua comission tara metuda ath dia d\u2019aguesta compet\u00e9ncia sense qu\u2019a dia d\u2019au\u00e9 ajam podut comen\u00e7ar a trebalhar-i.<\/p>\n

En aguest madeish sens eth passat mes de hereu\u00e8r h\u00e8gem a arribar ar alavetz conselh\u00e8r de territ\u00f2ri, era demana deth Conselh Generau d\u2019Aran de constitu\u00efr ua Taula bilaterau ent\u00e0 abordar era gr\u00e8u problematica d\u2019acc\u00e8s a un abitatge digne que tanben viuem en Aran.<\/p>\n

En aguesta demana sollicitauem tanben daurir era negociacion entara ampliacion des compet\u00e9ncies dera maxima institucion aranesa en aguest ah\u00e8r, en tot desvolopar er article 60 dera Lei de Regim Especiau d\u2019Aran, a dia d\u2019au\u00e9 sense desplegar. Ua demana tara que, a dia d\u2019au\u00e9, tanp\u00f2c auem auut responsa.<\/p>\n

Era dramatica situacion que viuem pr\u2019amor dera manca de viuenda assequibla en n\u00f2ste pa\u00eds ei coneishuda per toti. Era proliferacion d\u2019abitatges d\u2019usatge toristic e era manca de promocion d\u2019abitatge sociau son quauques des rasons qu\u2019an provocat aguest scenari. E non ei mens c\u00e8rt qu\u2019er h\u00e8t qu\u2019eth Conselh Generau d\u2019Aran non age es recorsi (actuaument recebem 14.000\u20ac ent\u00e0 h\u00e8r politiques d\u2019abitatge) ne er encastre competenciau de besonh h\u00e8 encara m\u00e8s dificila era solucion.<\/p>\n

Ua solucion qu\u2019implique en prum\u00e8r l\u00f2c ara pr\u00f2pria Generalitat de Catalunya, atau e coma rem\u00e8rque er EAC, e ara r\u00e8sta d\u2019administracions en dusau l\u00f2c. Pr\u2019amor d\u2019aquer\u00f2, a prum\u00e8rs d\u2019enguan eth gov\u00e8rn aran\u00e9s impulsaue eth Plan de Viuenda d\u2019Aran, amassa era majoritat d\u2019ajuntaments aranesi, ent\u00e0 auer ua radiografia clara dera situacion e es prepauses d\u2019accion abientes ent\u00e0 cada administracion. Totun, soleti non mo\u2019n gesseram. Era prepausa de decr\u00e8t lei sus era regulacion des abitatges toristics qu\u2019aguesta cramba aur\u00e0 de deb\u00e0ter ei un prum\u00e8r pas, m\u00e8s non p\u00f2t \u00e8ster er unic.<\/p>\n

Eth gov\u00e8rn d\u2019Aran ac a clar: apostam per un desvolopament territoriau \u00a0damb ua vision globau qu\u2019assegure es besonhs deth present sense comprom\u00e9ter es des futures generacions.<\/p>\n

Pr\u2019amor d\u2019aquer\u00f2 possam politiques e proj\u00e8ctes que mos ajuden a adaptar-mos ath cambi climatic en tot trabalhar ena transicion energetica damb era gestion des n\u00f2sti b\u00f2squi e era ap\u00f2sta pes energies renauibles a trau\u00e8s der impuls dera innovacion, gr\u00e0cies as ac\u00f2rds e sup\u00f2rt deth gov\u00e8rn der Estat, e que v\u00f2 retier eth talent joen que marche e ja non torne, perdent atau un capitau uman imprescindible tath n\u00f2ste futur.<\/p>\n

Per aquer\u00f2 tanben seguim apostant pes aliances estrategiques en mat\u00e8ria de salut e emerg\u00e9ncies, damb centres autant de Catalunya coma de Fran\u00e7a, t\u00e0 garantir, non sense esf\u00f2r\u00e7, qu\u2019era ciutadania aranesa age acc\u00e8s as servicis publics. Perque aquiu se trape en f\u00f2r\u00e7a ocasions era difer\u00e9ncia entre era vida e era m\u00f2rt.<\/p>\n

Trabalham tanben en diversificar era n\u00f2sta economia, a trau\u00e8s deth Plan de Sostenibilitat Toristica, qu\u2019a coma objectiu convertir era Val d\u2019Aran en ua destinacion verda e sostenibla, ent\u00e0 convertir-mos en un territ\u00f2ri m\u00e8s resilient e adaptat as r\u00e8ptes de present e futur, a trau\u00e8s tanben deth sup\u00f2rt ara ramaderia e der impuls ara agroalimentacion, dera innovacion e deth sup\u00f2rt a emprenedors. E per aquer\u00f2 tanben volem qu\u2019era Val d\u2019Aran esdevengue Res\u00e8rva dera Biosf\u00e8ra dera UNESCO, ua candidatura que dej\u00e0 a passat eth prum\u00e8r tr\u00e0mit e se trape ja en Par\u00eds ent\u00e0 \u00e8ster avalorada peth Conselh Internacionau de Coordinacion deth programa dera UNESCO sus er \u00f2me e era biosf\u00e8ra.<\/p>\n

M\u00e8s non mos arturam aciu, h\u00e8 ues setmanes, era comission bilaterau Generalitat-Conselh daue lum verda ar inici des trabalhs tath trasp\u00e0s en mat\u00e8ria d\u2019esp\u00f2rts. Un trasp\u00e0s qu\u2019en m\u00e8s de 30 ans non s\u2019a desvolopat jam\u00e8s tot e \u00e8ster aguest, eth der esp\u00f2rt, un encastre d\u2019ua grana import\u00e0ncia en Aran.<\/p>\n

Demoram qu\u2019aguesti trabalhs s\u2019activen de man\u00e8ra immediata e qu\u2019ath long de 2024 pogue esdevier ua realitat, pr\u2019amor qu\u2019aguest ei un \u00e0mbit d\u2019un gran potenciau autant sociau, coma economic e ei per a\u00e7\u00f2 tanben que trabalham dej\u00e0 d\u2019un temps en\u00e7\u00e0 ent\u00e0 qu\u2019Aran acuelhe un Centre Especializat en esp\u00f2rts de nh\u00e8u e de montanha, un proj\u00e8cte que compde damb eth sup\u00f2rt e collaboracion des federacions espanh\u00f2la e catalana, que dej\u00e0 a estat presentat ath Consejo Superior de Deportes e ath que demoram que se hige tanben era Generalitat de Catalunya.<\/p>\n

Aguesti son, deputats e deputades, quauqui exemples dera volontat deth gov\u00e8rn d\u2019Aran de h\u00e8r a auan\u00e7ar eth n\u00f2ste pa\u00eds, m\u00e8s es esturments damb es que compdam son, encara, f\u00f2r\u00e7a escassi. Uns esturments qu\u2019an de besonh refor\u00e7ar-se damb recorsi, \u00f2c, m\u00e8s tanben damb volontat politica e leiautat e resp\u00e8cte institucionau.<\/p>\n

Per tot a\u00e7\u00f2 eth gov\u00e8rn d\u2019Aran ei tanben f\u00f2r\u00e7a pendent dera aprobacion des pressup\u00f2sti dera Generalitat t\u00e0 2024, uns pressup\u00f2sti qu\u2019an, tanben, d\u2019abordar er enorme gr\u00e8uge comparatiu damb era r\u00e8sta de territ\u00f2ris de Catalunya resp\u00e8cte ara inversion dera Generalitat en Aran.<\/p>\n

Segontes eth darr\u00e8r estudi dera Cramba de Com\u00e8r\u00e7 de Lleida, ellaborat a compdar des donades deth Departament d\u2019Economia e Isenda, era inversion executada pera Generalitat ena Val d\u2019Aran entre 2001 e 2020 a estat deth 2% sus eth totau invertit enes comarques de Lleida (4milmilions), ei a d\u00edder, 40 milions d\u2019euros en 19 ans. E s\u2019a\u00e7\u00f2 ac concretam en pressup\u00f2st de 2022, era inversion reau en Aran s\u2019a pla\u00e7at en 1% deth totau ena demarcacion.<\/p>\n

Compreneran donc eth n\u00f2ste inter\u00e8s en qu\u2019eth pressup\u00f2st t\u00e0 2024 revertisque d\u2019un viatge ent\u00e0 toti aguesta situacion d\u2019infrainversion qu\u2019ei deth tot inexplicabla, e intolerabla. Uns pressup\u00f2sti qu\u2019an de contemplar es inversions en un centre culturau deth qu\u2019era Val d\u2019Aran n\u2019ei mancat, tot e era magna import\u00e0ncia dera cultura en Aran, era inversion acordada entara remodelacion der Espitau Val d\u2019Aran, qu\u2019a complit 40 ans de vida e qu\u2019a de besonh ua actualizacion urgenta que non se p\u00f2t dilatar en temps. E, sense dubte, ua des inversions m\u00e8s reclamades e que tot e constar en pressup\u00f2st de 2023 non s\u2019a materializat, ei era dera melhora dera carret\u00e8ra C28, entre Vielha e Baqueria, protagonista cada tempsada d\u2019iu\u00e8rn de collapses pr\u2019amor dera nauta aflo\u00e9ncia de gent que, m\u00e8s enl\u00e0 d\u2019\u00e8ster un inconvenient autant t\u00e0 visitants coma t\u00e0s aranesi, ei tanben un risc entara seguretat des persones.<\/p>\n

M\u00e8s, m\u00e8s enl\u00e0 de \u00e7\u00f2 qu\u2019an d\u2019\u00e8ster es recorsi t\u00e0 2024, eth gov\u00e8rn d\u2019Aran v\u00f2 art\u00e9nher qu\u2019era maxima institucion aranesa age, ara fin, un sist\u00e8ma de finan\u00e7ament pr\u00f2pri e qu\u2019es recorsi destinadi ath Conselh Generau d\u2019Aran d\u00e8ishen de dep\u00e9ner de conv\u00e8nis e ac\u00f2rds puntuaus, a viatges \u201cin extremis\u201d que non h\u00e8n se non dinamitar eth conc\u00e8pte d\u2019autogov\u00e8rn e autonomia.<\/p>\n

Era q\u00fcestion deth finan\u00e7ament ei e a estat clau entar autogov\u00e8rn aran\u00e9s. Aran a compdat damb tres ac\u00f2rds de finan\u00e7ament diferenciadi:<\/p>\n

Dus prum\u00e8rs similars entre eri, que seguien ua logica sus eth crit\u00e8ri de dotar ara Val d\u2019Aran, m\u00e8s enl\u00e0 dera gestion des hons finalistes pes compet\u00e9ncies traspassades damb partides que preveiguien ua compensacion pera manca d\u2019inversions non previstes enes traspassi e que mantenguien a Aran en ua precarietat not\u00f2ria per \u00e7\u00f2 que h\u00e8 as inversions per part dera Generalitat coma ja les \u00e8 expausat. D\u2019aguest ac\u00f2rd en demor\u00e8ren pendents d\u2019executar 8 milions d\u2019euros que non an arribat a \u00e8ster traspassadi ath Conselh Generau d\u2019Aran a despi\u00e8ch dera insist\u00e9ncia des diu\u00e8rsi gov\u00e8rns aranesi.<\/p>\n

Entre 2011 e 2019 non i auec ac\u00f2rd de finan\u00e7ament pr\u2019amor d\u2019ua decision unilaterau dera Generalitat, temps pendent eth qu\u2019escassament s\u2019a disposat des recorsi destinadi as servicis basics.<\/p>\n

E eth darr\u00e8r e actuau ac\u00f2rd de finan\u00e7ament, signat en mar\u00e7 de 2019 damb ua validesa de 4 ans, mos a dotat d\u2019un hons incondicionat qu\u2019a creishut en base as auanci pressupostaris dera Generalitat.<\/p>\n

Aguest darr\u00e8r ac\u00f2rd finalizaue enguan 2023, m\u00e8s eth gov\u00e8rn d\u2019Aran a demanat era sua pr\u00f2rroga pendent un an ent\u00e0 poder trabalhar coma digui en qu\u2019a d\u2019\u00e8ster eth Sist\u00e8ma de Finan\u00e7ament d\u2019Aran, que balhe estabilitat e que garantisque de man\u00e8ra efectiva era capacitat d\u2019autogov\u00e8rn dera Val d\u2019Aran, ath temps que curb\u00eds es despenes de foncionament e er exercici des compet\u00e9ncies transferides.<\/p>\n

Eth passat mes d\u2019octobre eth diari \u201cEl Pa\u00eds\u201d publicaue ua entrevista ara conselh\u00e8ra d\u2019Economia e Isenda dera Generalitat ena que, demanada sus era negociacion deth sist\u00e8ma de finan\u00e7ament autonomic, expressaue, e citi textuaument \u201cnon participaram en ua q\u00fcestion cosmetica que mos place en madeish l\u00f2c a on auem estat es darr\u00e8res quate decades. I a d\u2019auer ua correccion bilaterau d\u2019uns agravis especifics\u201d. Ues declaracions que ben segur poderie auer h\u00e8t quinsevolh des sindics e sindiques d\u2019Aran des darr\u00e8ri 30 ans resp\u00e8cte deth n\u00f2ste territ\u00f2ri.<\/p>\n

E damb a\u00e7\u00f2 non voi que s\u2019interpr\u00e8te coma ua carga de hons contra er actuau gov\u00e8rn dera Generalitat, non. Valoram era volontat deth gov\u00e8rn catalan ent\u00e0 auan\u00e7ar. Aguesta situacion non ei naua, ven de luenh e segurament eth Conselh Generau d\u2019Aran aurie d\u2019auer estat m\u00e8s combatiu en passat t\u00e0 def\u00e9ner es inter\u00e8ssi des aranesi.<\/p>\n

Totun, \u00f2c que pogui d\u00edder qu\u2019\u00e8m deuant d\u2019ua oportunitat istorica que damb era creacion deth Mod\u00e8l de finan\u00e7ament d\u2019Aran p\u00f2t barrar d\u00e8cades de gr\u00e8uges ath del\u00e0 de dar compliment d\u2019un viatge ara disposicion addicionau cincaua dera Lei de Regim Especiau d\u2019Aran.<\/p>\n

Un mod\u00e8l que volem que non sonque sigue basat en rec\u00e9ber es recorsi se non qu\u2019eth Conselh Generau d\u2019Aran v\u00f2 \u00e8ster corresponsable en aguest pr\u00e8tzh\u00e8t e volem h\u00e8r a complir aquer\u00f2 que mandate tanben er article 92 dera LREA, sus era participacion en tributs dera Generalitat e de d\u2019autes administracions.<\/p>\n

C\u00e8rtaments eth finan\u00e7ament ei un des elements essenciaus ent\u00e0 art\u00e9nher es c\u00f2tes de desvolopament institucionau e autonomia politica que volem ent\u00e0 Aran, totun, non tot ei q\u00fcestion de recorsi economics, o aumens, non deth tot. I a ah\u00e8rs que responen ara volontat politica de resoler-les, ar h\u00e8t de recon\u00e9isher ar aute era capacitat e maduresa politica de besonh ent\u00e0 exercir era sua legitima autonomia e de decidir sus aqueri ah\u00e8rs que li af\u00e8cten de man\u00e8ra dir\u00e8cta, e sus aqueri que son era p\u00e8ira angulara dera sua identitat. E parli dera lengua. Dera n\u00f2sta lengua pr\u00f2pria, er aran\u00e9s, qu\u2019ei lengua oficiau de Catalunya.<\/p>\n

E aguest non ei, coma saben, eth prum\u00e8r viatge que me n\u2019entenen parlar e que me l\u2019entenen parlar. M\u00e8s \u00f2c que voleria que siguesse eth darr\u00e8r. Non tornar\u00e8 a esterner-me en h\u00e8r-les partic\u00e8ps deth drama que viuem. Mos morim, ac saben. E non ei mens c\u00e8rt tanben qu\u2019autant aguesta cramba coma era pr\u00f2pria comission bilaterau CGA_Generalitat an aprobat dictamens, leis e ac\u00f2rds t\u00e0 ajudar a paliar era situacion, ua ajuda que passe evidentaments pes recorsi economics m\u00e8s tanben pes complicitats.<\/p>\n

Sus es recorsi, era Comission Bilaterau de g\u00e8r de 2023 acordaue que pendent aguest an se barr\u00e8sse era actualizacion deth trasp\u00e0s en mat\u00e8ria de politica ling\u00fcistica, ent\u00e0 dotar ath CGA des hons economics de besonh ent\u00e0 afrontar era situacion. Pendent aguest 2023 auem recebut 200mil euros tad aguesta q\u00fcestion, en tot passar des 100mil as 300mil e a dia d\u2019au\u00e9 \u00e8m ara demora de con\u00e9isher quina ser\u00e0 era dotacion finau, qu\u2019\u00e8m dub\u00e8rti a que sigue progressiva, demp\u00fas d\u2019auer presentat nere sus blanc es besonhs objectius qu\u2019er aran\u00e9s a en aguesti moments: 1.481.000\u20ac annaus. Demoraram donc a con\u00e9isher quin a d\u2019\u00e8ster eth n\u00f2ste destin en aguesta q\u00fcestion, e de c\u00f2r les insistisqui que demori qu\u2019aguest non torne a \u00e8ster un punt a tractar ena compareishen\u00e7a de 2024.<\/p>\n

Coma digui, i a d\u2019autes q\u00fcestions que p\u00f2c an a veir damb es recorsi e \u00f2c damb es volotats. Ei per aquer\u00f2 qu\u2019auem h\u00e8t a arribar era n\u00f2sta preocupacion e desconc\u00e8rt pera actitud dera CCMA resp\u00e8cte a Aran. Demp\u00fas d\u2019auer expausat eth besonh d\u2019incrementar eth volum de materiau audiovisuau ena n\u00f2sta lengua, e de demorar eth barrament deth Plan Estrategic e deth contracte programa, passat eth temps \u00e7\u00f2 que sabem ei que s\u2019an metut en marcha iniciatives sus er aran\u00e9s que non an auut l\u00e8u impacte en n\u00f2ste territ\u00f2ri, e sense qu\u2019eth Conselh Generau d\u2019Aran age podut opinar-ne ath resp\u00e8cte.<\/p>\n

Ad aguesta q\u00fcestion se i hig era situacion ena que se trapen es delegacions de TV3 e Catalunya R\u00e0dio en Aran, que son mancades de personau e t\u00e0s qu\u2019er aran\u00e9s non se contemple coma requisit ara ora de convocar-ne es places.<\/p>\n

Resulte evident qu\u2019era melhora des donades der emplec der aran\u00e9s ei un des r\u00e8pt\u00e8s en majuscula ath que mos enfrontam e es mieis de comunicacion publics aurien d\u2019\u00e8ster actius e proactius en aguesta q\u00fcestion.<\/p>\n

Au\u00e9 era CCMA a auut un g\u00e8st damb Aran retransmetent aguesta compareishen\u00e7a en dir\u00e8cte en desconexion per r\u00e0dio entara Val d\u2019Aran e en canal 324 t\u00e0 tot Catalunya, un g\u00e8st qu\u2019avaloram, e que demoram que sigue eth prum\u00e8r pas t\u00e0 arribar ath compliment des compromisi adquiridi.<\/p>\n

Un aute g\u00e8st qu\u2019avaloram ei eth departament d\u2019Educacion que, demp\u00fas de f\u00f2r\u00e7a temps a implementat eth servici LIC d\u2019aran\u00e9s ent\u00e0s centres educatius dera Val d\u2019Aran.<\/p>\n

M\u00e8s me permeteran que vaja m\u00e8s enl\u00e0. Er aran\u00e9s a d\u2019\u00e8ster tanben present en aguesta cramba, non sonque coma un exercici de normalitat democratica, se non tanben t\u00e0 garantir er emplec dera tresau lengua oficiau de Catalunya en Parlament, perque er aran\u00e9s ei tanben lengua de Catalunya, e perque aguesta cramba represente\u00a0 tanben a toti es aranesi.<\/p>\n

En 1980, deuant des prum\u00e8res eleccions ath Parlament de Catalunya, eth Conselh Generau Provisionau, neishut des trabalhs dera Associacion de Vesins \u201cEs Ter\u00e7ons\u201d enes prum\u00e8ri compassi dera democr\u00e0cia tara recuperacion dera autonomia aranesa, presentaue un Manif\u00e8st que didie \u00e7\u00f2 que segu\u00eds:<\/p>\n

\u201cEth Conselh Generau Provisionau dera Val d\u2019Aran convide a toti es aranesi ent\u00e0 que seguint eth dictat dera sua conci\u00e9ncia politica participen enes eleccions tath Parlament de Catalunya coma ua pr\u00f2va m\u00e8s de germanor e confian\u00e7a entre es p\u00f2bles catalan e aran\u00e9s. Perque a de quedar ben clar que sigue quin sigue eth resultat d\u2019aguestes eleccions, es n\u00f2sti drets de p\u00f2ble auran d\u2019\u00e8ster respectadi e potenciadi peth futur gov\u00e8rn de Catalunya e peth Parlament catalan garantint totauments aguesti principis basics<\/em>\u2026:\u201d<\/p>\n

Uns principis basics des que les ne destaqui quauqun:<\/p>\n