• Era Comission Bilaterau Conselh Generau d’Aran-Generalitat de Catalunya a aprovat aué eth qu’ei eth Sistèma de Finançament d’Aran e que supause un saut qualitatiu e quantitatiu respècte deth modèl actuau.

• Onze ans dempús de qu’era reforma dera Lei d’Aran de 2015 mandatèsse qu’era Val d’Aran auie de compdar damb un modèl de finançament pròpri, eth govèrn d’Aran a arribat a un acòrd damb era Generalitat de Catalunya qu’auance ena consolidacion der autogovèrn aranés e dera garantia de servicis publics entara ciutadania.

• Aguest Sistèma de finançament aranés destaque per quate qüestions fonamentaus: era melhora des recorsi economics, era actualizacion e melhora de traspassi, era participacion deth Conselh Generau d’Aran enes tributs dera Generalitat e era estabilitat e previsibilitat financèra deth pròpri Sistèma entàs pròplèu ans, quauquarren qu’eth Conselh Generau d’Aran hè fòrça temps que reclamaue.

Era Comission Bilaterau Conselh Generau d’Aran-Generalitat de Catalunya amassada aué ena sedença dera maxima institucion aranesa e presidida peth conselhèr dera Presidéncia dera Generalitat, Albert Dalmau e era sindica d’Aran, Maria Vergés, a aprovat aué eth nau Sistèma de Finançament Singular e Especific dera Val d’Aran, un acòrd que represente un punt d’inflexion entath desvolopament efectiu dera Lei de Regim Especiau d’Aran e entath reconeishement dera singularitat politica, juridica e administrativa deth país, atau coma entà garantir era estabilitat, corresponsabilitat e transparéncia financèra de besonh entath desvolopament dera autonomia politica d’Aran e, per tant, des servicis publics en territòri.

Aguest Sistèma de Finançament pròpri e singular permeterà melhorar de forma significativa era capacitat financèra dera maxima institucion d’Aran entà consolidar e melhorar servicis publics essenciaus coma era sanitat, er encastre sociau, era gestion der emergéncies, era lengua e era cultura pròpries, atau coma impulsar politiques publiques adaptades ara realitat territoriau e sociau dera Val d’Aran.

Un modèl de finançament singular entà reforçar er autogovèrn d’Aran

Atau donc, aguest substituís eth modèl vigent de 2019, que demoraue prorrogat de 2023 ençà e a estat frut des trabalhs e negociacions amiades a tèrme entre era Generalitat e eth Conselh Generau d’Aran de 2025 ençà.

Per çò que hè as chifres, eth Sistèma de Finançament d’Aran establís era quantitat de 42,7M€  entath Hons de Finançament Incondicionat (HFI), çò que supause ath torn de 4 milions d’euros mès respecte ena base actualizada deth modèl vigent enquia ara. D’aguesta forma, de 2019 ençà, eth finançament deth Conselh Generau d’Aran aurà passat de 23,5 milions a 42,7 miliones d’euros.

Aguest acòrd actualize tanben eth finançament de diuèrsi traspassi e competéncies qu’eth govèrn d’Aran reclamaue, coma es qu’an a veir damb es airaus de torisme, cultura, politica lingüistica e gestion forestau, entre d’auti.

Mès autonomia e capacitat de decidir des d’Aran

Atau madeish, a compdar de 2027, eth modèl incorpòre un hons adicionau equivalent ath 5% deth HFI de base entà impulsar politiques pròpries deth Conselh Generau d’Aran. Aguesta dotacion, que supère es 2 milions d’euros, se desplegarà progressivament pendent 4 ans e permeterà refortilhar politiques pròpries e balhar mès capacitat de decision ara maxima institucion aranesa.

Eth Sistèma establís tanben mecanismes especifics entà incorportar naues ampliacions de servicis e competéncies e ei pensat entà adaptar-se ara evolocion der autogovèrn aranés pendent es proplèu ans. Atau donc, facilite contunhar auançant en àmbits coma er abitatge, era promocion economica e es espòrts, traspassi qu’actuauments son en negociacion entre andús govèrns, pendents dera aprovacion de pressupòsti per part dera Generalitat.

Garantia de servicis publics: salut e drets sociaus

Eth Sistèma de Finançament d’Aran garantís eth supòrt de besonh dera Generalitat as principaus servicis que balhe eth Conselh Generau d’Aran, especiauments en matèria de salut e atencion sociau.

Eth modèl reconeish er esfòrç singular qu’assumís Aran ena gestion de servicis essenciaus e garantís qu’aguesti servisis contunhen damb eth supòrt financer dera Generalitat, en tot èster ua prioritat compartida entre andús Govèrns. Er acòrd balhe seguretat institucionau entà que Aran pogue contunhar prestant servicis publics de qualitat adaptadi ara realitat deth territòri.

Major autonomia  financèra e corresponsabilitat fiscau

Ua des qüestions mès destacades deth Sistèma ei era incorporacion d’ua clausula especifica que, en tot complir damb çò que remasse era Lei d’Aran de 2015, entà crear ua comission qu’estudiarà era participacion deth Conselh Generau d’Aran en tributs dera Generalitat, especiaument en IRPF e d’auti impòsti vinculadi a competéncies pròpries e qu’en un plaç maxim de dus ans pogue garantir-ne aguesta participacion, en tot auançar entà un modèl damb mès autonomia financèra e corresponsabilitat fiscau.

N’aguest sens cau destacar qu’aguest camin ja a començat damb er aument dera participacion deth Conselh Generau d’Aran ena Taxa Toristica requectada pera Generalitat, que dejà acordèc incrementar era participacion deth Conselh Generau d’Aran en impòst sus es estades en establiments toristics, qu’a passat deth 20% ath 50% des recorsi generadi en Aran corresponents ath tram dera Generalitat. Eth nau modèl consolide aguesta linha de trabalh e da inici a ua naua etapa entà contunhar a refortirer autogovèrn financèr aranés.

Eth Sistèma de Finançament d’Aran ve era lum dempús d’onze ans de demora. Eth mandat recuelhut ena Lei de Regim Especiau d’Aran aprovada en 2015, qu’establie qu’eth Conselh Generau auie de compdar damb un sistèma de finançament pròpri en un tèrme de tres ans, ua qüestion qu’enquia ara non s’auie abordat ne desvolopat.

Entara sindica d’Aran, Maria Vergés, “qu’era Val d’Aran compde damb un Sistèma de Finançament singular represente un pas istoric entà consolidar era nòsta autonomia politica e entà garantir qu’es decisions sus es besonhs dera ciutadania se poguen préner des dera proximitat e damb es recorsi de besonh”. Vergés a destacat qu’“eth reconeishement dera corresponsabilitat financèra deth Conselh Generau ei era basa entà poder exercir un autogovèrn reau e efectiu” e higie que “qu’era Val d’Aran pogue participar des tributs dera Generalitat ei un hèt sense precedents ena istòria der autogovèrn aranés qu’a de servir entà garantir servicis e prestacions ara ciutadania aranesa”.  Aguest mecanisme de participacion tributària represente, segons era sindica d’Aran, Maria Vergés: “eth prumèr pas tangible entà desvolopar complètament eth sistèma de finançament especific previst ena Lei d’Aran, e supòse reconéisher era maduresa politica e institucionau d’Aran” e manifestaue que “eth saut qualitatiu e quantitatiu qu’amiam a tèrma damb aguest nau Sistèma ei substanciau, i a ua melhora des recorsi e tanben ua melhora dera coordinacion e deth reconeishement entre institucions”.

Damb era aprobacion d’aguest sistèma de finançament singular e especific, era Val d’Aran hè un pas decisiu ena consolidacion deth sòn autogovèrn e ena capacitat de decidir sus eth sòn present e futur damb mès autonomia politica, institucionau e financèra.

Vielha 15 de Mai de 2026